Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-10-13T21:25:17.636945+00:00

Саҥа Кэс Тыл: Апостоллар

Саҥа Кэс Тыл: Апостоллар

1. Саҥа Кэс Тыл

1. Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

2. Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

3. Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

4. ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Саҥа Кэс Тыл

Саҥа Кэс Тыл

1. Аан тыл

2. Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

1. Апостоллар

Библия тылбааһын Института

Москва, 2017

ISBN 978-5-93943-255-9 © Институт перевода Библии, 2008, 2017

Аан тыл

Аан тыл[1]

Бу Таҥара үөрэҕин Саҥа Кэс Тылын сахалыы кинигэтин тутан олорор үтүө дьоммун ис сүрэхпиттэн эҕэрдэлиибин!

Сахалар былыргы төрүттэрэ Тэнгри диэн биир Таҥара баарын билэллэр эбит. Онон нуучча дьоно 1632 сыллаахха кэлэн «Лена остуруогун», ол иһигэр чочуобунаны туппуттарыгар, кинилэр бэрт сотору сулууспаҕа сылдьар, сүрэхтэнэр, бэргэһэлэнэр буолбуттар. Холобур, Семен Дежнев 1640 сыллаахха Бороҕон сахатын кыыһын Абакайааданы бэргэһэлээбит. XVII үйэҕэ, 1663 сыллаахха Якутскай куоракка Спасскай манастыыр, 1708 сыллаахха Троицкай Собор тутуллубуттар, улуустар, нэһилиэктэр аайы чочуобуналар, Таҥара Дьиэлэрэ оҥоһуллубуттар. Холобур, 1700 сыллаахха Индигир өрүс үрдүгэр Зашиверскайга эриэккэстэй бэйэлээх Спасскай храм тутуллубут. Бу кэнниттэн 1812–1819 сылларга аҕабыыттар саха алпаабытын оҥорон, Таҥара үөрэҕин сахалыы тылбаастаан кинигэнэн таһаарыыны саҕалаабыттар. Революция буолуор диэри Таҥара үөрэҕин уонна сулууспатын 50-ча кинигэтэ бэчээттэммит, ол иһигэр Сибэтиэй Евангелие 3 төгүл тахсыбыт. Улуу миссионердар Святитель Иннокентий Вениаминов, епископ Дионисий (Хитров) уонна протоиерей Димитриан Попов суруга-бичигэ суох саха тылын сайдыытыгар бастакы тулхадыйбат акылааты уурсубуттар, хараҥаҕа олорбут норуоту Таҥара абыраллаах сырдыгар кытыарбыттар. Кинилэр сүҥкэн өҥөлөрүн биһиги саха дьоно улаханнык кэриэстиибит.

Онтон араас кэрдиис кэмнэр ааспыттарын кэннэ, бу 2004 сылга, биһиги үөрүүбүтүгэр, Саҥа Кэс Тыл сахалыы аан бастаан толору тылбаастанан күн сырдыгын эмиэ көрөн кэллэ. Биллэр күчүмэҕэйдэрдээх билиҥҥи кэмҥэ саха норуотугар бу сыаната биллибэт күндү духуобунай бэлэх буолар. Маннык күндү бэлэҕи тэрийэн оҥордо Москватааҕы Библия тылбааһын Института (директор – доктор Марианна Беерле-Моор). Бу институт бары үлэһиттэригэр биһиги махталбыт улахан.

Киһи аймах олоҕор эркээйи буолбут Саҥа Кэс Тыл муудараһын, үрдүк поэзиятын атын тылынан биэрэр уустугун, улахан эппиэттээҕин ким барыта өйдүүрэ буолуо. Ол да буоллар бу судургута суох сорук саха тыллаахха кэбэҕэстик өйдөнөр, дууһатыгар тиийэр гына ис киирбэхтик, тупсаҕайдык уонна талааннаахтык толорулунна диэн мин тус бэйэм киэн тутта, үөрэ саныыбын. Саха литературнай тылын сайдыытыгар бу Саҥа Кэс Тыл тылбааһа биир бэлиэ, боччумнаах хардыы буолан, саха тыла «муора курдук бастар бараммат баайын» илэ-бодо көрдөрүүһү.

Икки тыһыынча сыл анараа өттүгэр былыргы грек тылынан суруллубут Сибэтиэй Евангелие сахалыы тахсыыта сүдү суолталаах. Саха дьоно Айыы Тойон Таҥараларын үөрэҕин ис сүрэхтэриттэн ылыннахтарына эрэ, Таҥараны билэн, бары куһаҕан дьаллыктан босхолонон, аньыыттан ырааһыран, Кини ыҥырар эйэлээх, тапталлаах, сырдык кэскиллээх олоҕор тиийиэхтэрэ.

Улуу миссионердар сүүстэн тахса сыллааҕыта тоҥ хаарга үктээбит ыллыктарын салгыы солоон иһэр архиепископ Гермаҥҥа, бу тылбаас үлэтин көҕүлээбитин, бары өттүнэн көмөлөспүтүн иһин, биһиги аман өс алгыспытын холбуубут.

Бу кинигэ тахсыытыгар үлэлээтилэр: консультант, доктор Дэвид Джон Кларк (Англия, Холбоһуктаах Библейскэй Уопсастыбалар), богословскай редактор, тылбаасчыт Саргылана Леонтьева, филологическай редактор, доктор Николай Ефремов, тылбаасчыттар Мария Алексеева, Аита Шапошникова, Светлана Егорова-Джонстон, Валерий Бурцев. Кинилэргэ бука барыларыгар барҕа махтал буоллун. Кинигэ художнига Иван Поповка, Олох аал луук маһын уруһуйдаабыт Кая Леонтьеваҕа уонна тылбаас уустук үлэтигэр ис сүрэхтэриттэн көмөлөспүт бары үтүө дьоммутугар истиҥ махталбытын тиэрдэбит.

Саҥа Кэс Тыл литературнай редактора

Дмитрий Сивцев-Суорун Омоллоон

* * *

Саҥа Кэс Тыл уонна Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ холбуу Сибэтиэй Суруйуулар эбэтэр Библия диэн ааттаналлар.

Саҥа Кэс Тыл грек тылынан суруллубут 27 кинигэттэн, оттон Эргэ Кэс Тыл еврей тылынан суруллубут 39 кинигэттэн тураллар. Сорох сиэркэптэр Эргэ Кэс Тылга грек тылынан суруллубут өссө хас да кинигэни эбии киллэрэллэр.

Былыргы еврей тылынан суруллубут Эргэ Кэс Тылга Айыы Тойон Таҥара сири-халлааны, киһини айбытын, киһи аньыыны оҥорон Кинини кытта эйэтин сүтэрбитин уонна Таҥара киһини бырастыы гына кэлэригэр киһи аймаҕы хайдах өр кэм устата бэлэмнээбитин туһунан кэпсэнэр.

Оттон Саҥа Кэс Тыл биһиги эрабыт бастакы үйэтин иккис аҥаарыгар былыргы грек тылынан суруллубута. Бу хомуурунньукка түөрт Евангелие, Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара, Апостоллар илдьит суруктара уонна Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы киирэллэр. Евангелиелары барыта түөрт ааптар суруйбут: Матфей, Марк, Лука уонна Иоанн. Бу Иисус Христос сирдээҕи олоҕун араас түгэннэрин сырдатар түөрт кинигэ бэйэ-бэйэлэригэр майгыннаспат истииллээхтэр. Сибэтиэй Апостоллар Дьайыыларыгар Айыы Тойон Халлааҥҥа барыыта, Сибэтиэй Тыын үөһэттэн түһүүтэ итиэннэ Рим империятын бары муннуктарыгар маҥнайгы христианнар түмсүүлэрин – сиэркэптэрин үөскээһинэ кэпсэнэр.

Саҥа Кэс Тылга барыта сүүрбэ биир илдьит сурук киирэр. Бу христианнарга туһуламмыт суруктары сибэтиэй Апостоллар Павел, Иоанн, Петр, Иаков уонна Иуда суруйбуттар. Еврейдэргэ суруллубут илдьит сурук ааптара чопчу биллибэт эрээри, былыргы христианскай үгэскэ олоҕуран, Павел Апостол буолуон сөп диэн сабаҕалыыллар. Апостоллар итэҕэл бары өрүттэрин ырытан, Иисус Христос үөрэҕин толору быһааран, христианнарга араас тыын суолталаах ыйыылары биэрэллэр.

Саҥа Кэс Тыл бүтэһик кинигэтэ – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы (грек. Апокалипсис) – инникини өтө көрөр, төлкөлүүр, киһиэхэ эрэли биэрэр кинигэ. Сибэтиэй Иоанн уус-уран тылынан кэнэҕэски киһи аймах уустук олоҕун арыйан көрдөрөр уонна эйэ-ил, кырдьык, дьол олохсуйар саҥа сирэ-халлаана айылларын кэпсиир. Бу урут сахалыы тылбаастамматах кинигэ.

Биһиги тылбааспыт синодальнай тылбааска төрүт буолбут былыргы грек омук тылынан суруллубут тиэкискэ олоҕурар. Бу тиэкис бары аныгы тылбаастар төрүттэрин – Барбара Аланд, Курт Аланд, Иоганнес Каравидопулос, Карло М. Мартини уонна Брюс М. Метцгер редакцияларынан төрдүһүн тахсыбыт былыргы греческэй тиэкистэри – кытта сөп түбэһиспэт түгэннэрдээх. Олору үксүлэрин кинигэ сирэйин алын өттүгэр бэлиэтээтибит.

Бу былыргы грек тылынан суруллубут Саҥа Кэс Тыл сахалыы тылбааһын биһиги инникитин өссө чочуйар, тупсарар, көннөрөр соруктаахпыт. Онон ытыктабыллаах ааҕааччыларбыт бэйэлэрин санааларын биһигини кытта үллэстэллэрэ буоллар, сөптөөҕүн көрөн, кэлин кинигэ саҥалыы тахсыытыгар махталы кытта туһаныа этибит. Биһиги аадырыспыт:

Институт перевода Библии

101000 Россия, Главпочтамт Москва, а/я 360.

Библия тылбааһын Института тылбаасчыттарга, редактордарга уонна бу кинигэ тахсарыгар көмөлөспүт дьоҥҥо бука барыларыгар махтанар.

Библия тылбааһын Института

Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

БИБЛИЯ КИНИГЭЛЭРИН КЫЛГАТЫЛЛЫБЫТ ААТТАРА

Ветхий Завет [2]

Быт – Бытие

Исх – Исход

Лев – Левит

Числ – Числа

Втор – Второзаконие

Нав – Книга Иисуса Навина

Суд – Книга Судей Израилевых

Руфь – Книга Руфь

1 Цар – Первая книга Царств

2 Цар – Вторая книга Царств

3 Цар – Третья книга Царств

4 Цар – Четвертая книга Царств

1 Пар – Первая книга Паралипоменон

2 Пар – Вторая книга Паралипоменон

Езд – Книга Ездры

Неем – Книга Неемии

Есф – Книга Есфирь

Иов – Книга Иова

Пс – Псалтирь

Притч – Притчи Соломона

Еккл – Книга Екклесиаста, или Проповедника

Песн – Песнь песней Соломона

Ис – Книга пророка Исайи

Иер – Книга пророка Иеремии

Плач – Плач Иеремии

Иез – Книга пророка Иезекииля

Дан – Книга пророка Даниила

Ос – Книга пророка Осии

Иоиль – Книга пророка Иоиля

Ам – Книга пророка Амоса

Авд – Книга пророка Авдия

Иона – Книга пророка Ионы

Мих – Книга пророка Михея

Наум – Книга пророка Наума

Авв – Книга пророка Аввакума

Соф – Книга пророка Софонии

Агг – Книга пророка Аггея

Зах – Книга пророка Захарии

Мал – Книга пророка Малахии

Саҥа Кэс Тыл

Мф – Матфейтан Сибэтиэй Евангелие

Мк – Марктан Сибэтиэй Евангелие

Лк – Лукаттан Сибэтиэй Евангелие

Ин – Иоантан Сибэтиэй Евангелие

Апос – Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара

Иак – Иаков Апостол илдьит суруга

1 Пет – Петр Апостол бастакы илдьит суруга

2 Пет – Петр Апостол иккис илдьит суруга

1 Ин – Иоанн Апостол бастакы илдьит суруга

2 Ин – Иоанн Апостол иккис илдьит суруга

3 Ин – Иоанн Апостол үһүс илдьит суруга

Иуд – Иуда Апостол илдьит суруга

Рим – Рим христианнарыгар илдьит сурук

1 Кор – Коринф христианнарыгар бастакы илдьит сурук

2 Кор – Коринф христианнарыгар иккис илдьит сурук

Гал – Галатия христианнарыгар илдьит сурук

Эф – Эфес христианнарыгар илдьит сурук

Флп – Филиппы христианнарыгар илдьит сурук

Кол – Колосс христианнарыгар илдьит сурук

1 Фес – Фессалоника христианнарыгар бастакы илдьит сурук

2 Фес – Фессалоника христианнарыгар иккис илдьит сурук

1 Тим – Тимофейга бастакы илдьит сурук

2 Тим – Тимофейга иккис илдьит сурук

Тит – Титкэ илдьит сурук

Флм – Филимоҥҥа илдьит сурук

Евр – Еврейдэргэ илдьит сурук

Арыл – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы

[1] Бу аан тылы Д.К.Сивцев – Суорун Омоллоон Саҥа Кэс Тыл маҥнайгы тахсыытыгар (Библия тылбааһын Института, Москва, 2004) анаан суруйбута.

[2] Ветхий Завет – Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ сахалыы толору тылбаастана иликтэрин быһыытынан ааттарын нууччалыы биэрдибит.

Апостоллар

Апостоллар

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

1

СИБЭТИЭЙ АПОСТОЛЛАР ДЬАЙЫЫЛАРА

Киирии тыл

11-2Бастакы кинигэбэр, Феофил, мин Иисус тугу оҥорбутун, туохха үөрэппитин барытын аан маҥнайгыттан ыла саҕалаан, талан ылбыт Апостолларыгар Сибэтиэй Тыынынан ыйыы-кэрдии биэрэн баран Халлааҥҥа ылыллыбыт күнүгэр диэри сэһэргээн суруйбутум+. 3Кириэскэ муҥнанан баран, Кини түөрт уон хонук устата үөрэнээччилэригэр көстөн, Таҥара Саарыстыбатын туһунан кэпсээн, Бэйэтэ тыыннааҕын элбэх итэҕэтиилээх чахчыларынан кэрэһилээн көрдөрбүтэ+.

4Биирдэ Апостоллар түмсэн олордохторуна, Кини эппитэ: «Иерусалимтан ханна да барбакка, Миигиттэн истибиккитин – Аҕам эрэннэрбитин – кэтэһиҥ+. 5Иоанн уунан сүрэхтиирэ, оттон эһиги бу кэннэ аҕыйах хонугунан Сибэтиэй Тыынынан сүрэхтэниэххит»+.

Иисус Христос Халлааҥҥа барыыта

6Ол иһин бары мустан, Киниттэн ыйыппыттара: «Айыы Тойон, Эн Израиль Саарыстыбатын субу кэмҥэ чөлүгэр түһэрэҕин дуо?»+

7Иисус эппитэ: «Аҕам Бэйэтин былааһынан ханнык болдьоҕу, кэми-кэрдиини анаабытын эһиги билэр кыаххыт суох+. 8Ол эрээри Сибэтиэй Тыын үөһэттэн түһэн эһиэхэ киирдэҕинэ, эһиги күүс ылан, Иерусалимҥа да, бүтүн Иудея, Самария да устун – сир бары уһугар тиийэ Мин кэрэһиттэрим буолуоххут»+.

9Кини маны этэн баран, көрөн турдахтарына, улам үөһэ тахсан барбыта уонна былыкка куустаран, көстүбэт буолбута+. 10Баран эрэр сирин батыһа халлааны одуулаан турдахтарына, эмискэ кинилэр иннилэригэр маҥан таҥастаах икки киһи баар буола түспүтэ+.

11«Галилея дьоно! – диэбиттэрэ кинилэр. – Тоҕо халлааны одуулаан турдугут? Бу Иисус халлааҥҥа ылыллан эһигиттэн хайдах баран эрэрин көрөҕүт да, ол курдук эмиэ эһиэхэ эргиллэн кэлиэҕэ»+.

Иуда оннугар атын киһини талыы

12Апостоллар Иерусалимтан биир биэрэстэлээх[*] Елеон диэн ааттаах хайаттан Иерусалимҥа төннөн кэлэн, 13дьиэлэнэр үөһээҥҥи хосторугар тахсыбыттара. Бу Петр, Иаков , Иоанн, Андрей, Филипп, Фома, Варфоломей, Матфей, Алфей уола Иаков, Симон Зилот итиэннэ Иаков быраата Иуда этилэр+. 14Кинилэр дьахталлары, Иисус Ийэтэ Марияны, Кини бырааттарын кытта бары өрүү бииргэ үҥэллэрэ+.

15Биир оннук күн Петр үөрэнээччилэр ортолоругар туран (барыта сүүс сүүрбэччэ киһи мустубута) эппитэ: 16«Бырааттарым! Иисуһу тутар дьону сирдээбит Иуда туһунан Сибэтиэй Тыын Суруйууларга эрдэттэн Давидынан этиппитэ туолуохтаах этэ+. 17Иуда биһиги кэккэбитигэр киирэн, Апостол сулууспатыгар тиксибитэ+
18гынан баран, хара дьайыыны оҥорон манньа ылбыт харчытыгар сир атыыласпыта; онтон ол сиригэр төбөтүнэн үөһэттэн түһэн, өрөһөтө хайдан иһэ-үөһэ барыта ыһыллыбыта; 19Иерусалим олохтоохторо бары ону истэн, ол сири бэйэлэрин тылларынан „Акелдама“, ол эбэтэр „Хааннаах хонуу“ диэн ааттаабыттара+. 20Саалтыыр кинигэтигэр „Кини тиэргэнэ иччитэхсийдин, икки атахтаах онно олохсуйбатын“ диэн суруллубут. Өссө „кини солотун атын киһи ылыахтын“ диэн баар+. 21-22Онон Иуда оннугар биһиэхэ атын киһи холбоһуон наада. Кини Иоанн сүрэхтиириттэн саҕалаан Айыы Тойон Иисус биһигиттэн үөһэ ылыллыбыт күнүгэр диэри, өрүү биһигини кытта бииргэ сылдьан, Кинини арыалласпыт киһи буолуохтаах. Кини эмиэ, бу биһиги курдук, Иисус тиллибитин туоһулуохтаах»+.

23Икки киһини – Иуст диэн ааттаах Иосибы (кинини өссө Варсава диэн ааттыыллара) уонна Матфийы –+
24-25туруоран баран, Таҥараттан көрдөспүттэрэ: «Айыы Тойон, Эн киһи сүрэҕин курдаттыы көрөҕүн. Бу иккиттэн кими талан ылбыккын, Иуда барыахтаах сиригэр бараары сүтэрбит Апостоллыыр сулууспатын кинилэртэн хайаларыгар биэрэргин ыйан көрдөр»+. 26Хайалара ылыахтааҕын билээри, сэрэбиэй бырахпыттарыгар сэрэбиэйдэрэ Матфийга түбэһэн, кини уон биир Апостолга холбоһор буолбута+.

2

Сибэтиэй Тыын түһүүтэ

2^1Биэс уонус күн үүнүүтэ бары эмиэ биир санаанан түмсүбүттэрэ+. 2Эмискэ дьиэ иһигэр халлаантан күүстээх тыал түһэн эрэрин санатар тыас иһиллибитэ. 3Онтон уот тылыгар маарынныыр сарбынньахтар кэлэн, арахсыһан киһи-киһи аайы тохтообуттарыгар,+
4бары, Сибэтиэй Тыынынан туолан, араас омук тылларынан саҥаран барбыттара. Тыын кинилэргэ оннук дьоҕуру биэрбитэ+.

5Бу – аан дойду норуоттарыттан барыларыттан мустубут иудейдар, Таҥараҕа сүгүрүйэр дьон Иерусалимҥа кэлэ сылдьар кэмнэрэ этэ. 6Ити тыас тыаһаабытыгар киһи бөҕөтө үмүөрүспүтэ; иһиттэхтэринэ, Апостоллар кинилэр төрөөбүт тылларынан саҥараллара, дьон онтон соһуйан суугунаһа түспүттэрэ. 7Бары сөрү диэн сөхпүттэрэ: «Бу саҥара турааччылар бары Галилея дьоно этилэр буолбат дуо? 8Оччоҕо бу тугу-тугу истэбитий? Кинилэр биһиги төрөөбүт тылбытынан саҥараллар дии? 9Биһиги Парфия, Мидия дьоно, эламиттар, Месопотамия, Иудея, Каппадокия, Понт, Асия, 10Фригия, Памфилия, Египет олохтоохторо, Ливия Киринеяҕа сыста сытар уобаластарыттан, Римтэн кэлбиттэр, иудейдар уонна иудей итэҕэлин ылыммыт атын омуктар, 11Крит арыы олохтоохторо, арабтар – бука бары истэрбитигэр кинилэр Таҥара улуу дьайыыларын туһунан биһиги төрөөбүт тылбытынан кэпсииллэр»+.

12Бары сөҕөн-махтайан, дьиибэргээн бэйэ-бэйэлэриттэн: «Бу аата тугуй?» – диэн ыйыталаһаллара.

13Сорохторо эҕэлээхтик: «Ээ, минньигэс арыгыны тото испиттэр», – дэһэллэрэ+.

Петр тыл этиитэ

14Петр уон биир Апостолы кытта бииргэ туран дьоҥҥо туһаайан доргуччу эппитэ: «Иудея дьоно, Иерусалим олохтоохторо бука бары! Бу туох буолбутун билиэххитин баҕарар буоллаххытына, мин этэрбин болҕойон истиҥ! 15Эһиги саныыргыт курдук, кинилэр итирик буолбатахтар, билигин баара-суоҕа үс эрэ чаас[*] буолла. 16Бу көрөргүтүн барытын хаһан эрэ Иоиль пророк төлкөлөөбүтэ: 17„Бу тиһэх күннэргэ буолуоҕа, – диир Таҥара: – Мин киһи аймахха Бэйэм Тыыммын ыыттахпына, эһиги уолаттаргыт-кыргыттаргыт Мин этэрбин тиэрдиэхтэрэ, эдэр уолаттаргыт көрүү көрүөхтэрэ, кырдьаҕастаргыт дириҥ суолталаах түүллэри түһүөхтэрэ. 18Мин Бэйэм Тыыммын кулуттарбар – эр дьоҥҥо, дьахталларга даҕаны – ыыттахпына, кинилэр бар дьоҥҥо Мин этэр тылбын тиэрдиэхтэрэ. 19Үөһэ халлааҥҥа дьиктилэри, аллара сиргэ сөҕүмэр бэлиэлэри – хааны, уоту, будулҕан буруону – көрдөрүөҕүм+. 20Айыы Тойон килбиэннээх улуу Күнэ үүнүөн иннинэ, күн өлбөөдүйэ өлүө, ый хаанныы кыыһыа+. 21Дьэ, оччоҕо Айыы Тойону аатын ааттаан ыҥырбыт киһи барыта быыһаныа“+.

22Израиль дьоно! Бу этэрбин болҕойон истиҥ: Таҥара эһиги көрөргүтүгэр Иисус Назорейга улуу дьайыылары, дьиктилэри, араас бэлиэлэри оҥорторон, Кинини туоһулаан турар. Ону бэйэҕит билэҕит+. 23Таҥара эрдэттэн анаан оҥкуллаабытын курдук, Иисуһу эһиэхэ тутан биэрбиттэрин эһиги, Таҥараны билбэт омуктарга биэрэн, кириэскэ хам хараҕалатан өлөртөрбүккүт+. 24Ол эрээри Таҥара өлөр өлүү бохсубутун үрэйэн, Кинини тилиннэрбитэ: өлүү Кинини хайдах да бохсон илдьэ хаалар кыаҕа суоҕа+. 25Иисус туһунан Давид этэр: „Иннибэр өрүүтүн Айыы Тойону көрөрүм – туохтан да толлон турбатым туһугар, Кини мин уҥа өттүбэр сылдьар+. 26Онтон сүрэҕим үөрэр, уоспар өрөгөй тыллара киирэллэр, төһө да өлөр оҥоһуулаах буолларбын, эрэлим бөҕөргөтөр – 27миигин анараа дойдуга хаалларыаҥ суоҕа, сибэтиэйиҥ этин-сиинин симэлитиэҥ суоҕа+. 28Эн миэхэ олох суолун ыйбытыҥ, онон Бэйэҥ иннигэр туруоран сүрэхпин үөрүүнэн толоруоҥ“+.

29Бырааттарым! Эһиэхэ быһа бааччы этэрбин көҥүллээҥ: өбүгэбит Давид өлбүтэ, хараллыбыт хоруоба биһиэхэ күн бүгүҥҥэ диэри турар+. 30Давид пророк этэ, онон Таҥара Христоһу кини эт-хаан удьуордарыттан бүрүстүөлгэ олордуох буолан андаҕайбытын билэрэ+. 31„Дууһата аадка хаалларыллыбатаҕа, этэ-сиинэ симэлийэн сүппэтэҕэ“ диэн Христос тиллиэхтээҕин кини эрдэттэн өтө көрөн эппитэ+. 32Дьэ онон Таҥара Кинини, Иисуһу, тилиннэрбитин биһиги бары туоһулуубут. 33Кини үөһэ, Таҥара уҥа өттүгэр, ылыллан, Аҕата эрэннэрбитин – Сибэтиэй Тыыны – биһиэхэ ылан ыытта. Ону эһиги бу билигин көрдүгүт-иһиттигит+. 34-35Давид бэйэтэ Халлааҥҥа ытта сылдьыбатаҕа гынан баран этэр: „Айыы Тойон мин Тойоммор өстөөхтөргүн үктэл оҥостон олорор гына Эйиэхэ самнаран биэриэхпэр диэри, Мин уҥа өттүбэр олор диэбитэ“ диэн+.

36Онон, Израиль норуота, бигэтик өйдүөх тустааххын: Иисуһу – эһиги кириэскэ тиирэн өлөрбүккүтүн – Таҥара Айыы Тойон уонна Быыһааччы гыммыта».

Апостолларга 3000 кэриҥэ киһи холбоһор

37Маныаха дьон сүрэхтэригэр ыттаран, Петртан уонна атын Апостоллартан: «Бырааттарбыт, оччоҕо тугу гынабыт?» – диэн ыйыппыттара+.

38Петр эппитэ: «Аньыыгытын билинэн Таҥараҕа эргиллиҥ! Эһиги хас биирдии бэйэҕит – аньыыгытын-буруйгутун бырастыы гыннарар туһугар – Иисус Христос аатыгар сүрэхтэниҥ, оччоҕо эһиги Сибэтиэй Тыын бэлэҕин ылыаххыт+. 39Таҥара тугу эрэннэрбитэ эһиэхэ, эһиги оҕолоргутугар да, ыраах сылдьар да дьоҥҥо – Айыы Тойон Таҥарабыт ыҥырбыт дьонугар – бука барыгытыгар ананар»+.

40Уонна да атын элбэх тылынан өйдөтөн: «Бу содур көлүөнэттэн быыһаныҥ», – диэн ыҥырбыта. 41Онон Петр тылын улгумнук ылыммыт дьон сүрэхтэнэн, ол күн барыта үс тыһыынча кэриҥэ итэҕэйээччи эбиллибитэ.

Итэҕэйээччилэр олохторо

42Кинилэр Апостоллар үөрэтэллэрин тиһигин быспакка болҕойон истэллэрэ, бука бары бииргэ аһыыллара, бииргэ үҥэллэрэ. 43Апостоллар Иерусалимҥа[*] элбэх дьиктини, бэлиэни көрдөрөннөр, хас биирдии киһи ис дууһатыттан Таҥараттан толлор буолбута.

44Итэҕэйээччилэр биир ньыгыл сомоҕо этилэр, бары уопсай бас билиилээхтэрэ+. 45Баайдарын-дуолларын, бас билиилэрин барытын атыылаан баран, ким туох кыһалҕалааҕынан көрөн үллэрэллэрэ. 46-47Хас күн аайы биир санаанан Таҥара Дьиэтигэр сылдьаллара, дьиэлэригэр түмсэн килиэп тоһутан, Таҥараны айхаллаан туран истиҥник үөрэ-көтө аһыыллара. Бар дьон кинилэри таптыыра, оттон Айыы Тойон Сиэркэпкэ саҥаттан саҥа быыһанааччылары күннэтэ аҕалан ахсааннарын эбэн иһэрэ.

3

Босхоҥ умнаһыты үтүөрдүү

3^1Биирдэ Петрдаах Иоанн иккиэйэҕин Таҥара Дьиэтигэр тоҕус чаастааҕы[*] үҥүүгэ баран испиттэрэ. 2Таҥара Дьиэтин «Кэрэ Аан» диэн ааттанар олбуорун аанын аттыгар биир төрүөҕүттэн босхоҥ киһи олороро. Кинини күн аайы, көтөҕөн аҕалан ааҥҥа олордон кэбиһэллэрэ, онно олорон, кини киирэр дьонтон умналыыра+. 3Петрдаах Иоанн киирэн эрэллэрин көрөн, кини ытыһын тоһуйбута. 4Киһини болҕомтолоохтук көрөн баран, иккиэн: «Биһигини көр эрэ», – диэбиттэрэ.

5Тугу эрэ биэриэхтэрэ дии санаан, умнаһыт өрө көрө түспүтэ.

6«Үрүҥ да, кыһыл да көмүһэ суохпун, – диэбитэ Петр, – ол гынан баран туох баардаахпыттан эйиэхэ бэрсэбин: Иисус Христос Назорей аатынан этэбин – туран хаамп!»+
7Уонна уҥа илиититтэн өрө тардан туруорбутугар, киһи, икки тобугун сүһүөҕэ эмискэ бөҕөргөөн, тирэҕирэ түспүтэ,+
8ойон туран хаампытынан барбыта; онон, Таҥараны уруйдаан-айхаллаан, кинилэри кытта бииргэ хаамсан, Таҥара Дьиэтигэр дьиэрэҥкэйдээн киирбитэ+. 9Кини Таҥараны айхаллаабытынан хааман киирбитин дьон барыта көрбүтэ. 10Бу били Кэрэ Аан таһыгар умналыыр босхоҥ үтүөрэн хаалбытын көрөн, олус диэн сөхпүттэрэ-дьулайбыттара.

Соломон колоннадатыгар

11Үтүөрбүт киһи Петрдаах Иоанны батыһа сылдьарын көрө бэркиһээн, бары кинилэргэ, Соломон колоннадата[*] диэн сиргэ, саба сырсан кэлбиттэрэ+. 12Маны көрөн, Петр мустубут дьоҥҥо эппитэ: «Израиль дьоно! Биһигини тоҕо дьиктиргээбиттии одуулаһан тураҕыт? Биһиги бэйэбит күүспүтүнэн дуу, үтүөбүтүнэн дуу кинини хаамар гыммыт буолбатахпыт. 13Аҕаларбыт – Авраам, Исаак уонна Иаков – Таҥаралара Уолун Иисуһу албан аатырдыбыта, оттон эһиги Кинини туттаран тойотторго биэрбиккит, Пилат босхолуурга санаммытын үрдүнэн, Киниттэн киэр хайыспыккыт+. 14Сибэтиэйтэн, Кырдьыксыттан аккаастанан, өлөрүөхсүтү босхолууругар Пилаттан көрдөспүккүт+. 15Эһиги Олох Баһылыгын өлөрбүккүт гынан баран, Таҥара Кинини тилиннэрбитэ. Кини тиллибитин туоһулара биһиги баарбыт. 16Бу көрөр, бэркэ билэр ыарыһах киһигитин Иисус аата, Кини биэрбит итэҕэлэ сибилигин, бары көрөн турдаххытына, үтүөртэ. 17Ол эрээри, бырааттарым, эһиги, тойотторгут курдук, эмиэ билбэккэҕит, итинник быһыыламмыккытын мин өйдүүбүн+. 18Христос эрэйи-буруйу көрүөхтээҕин туһунан Таҥара эрдэттэн Бэйэтин бары пророктарынан этиттэрбитэ ити курдук туолбута.

19Онон аньыыгыт-хараҕыт сотулларын туһугар, аньыыгытын билинэн, Таҥараҕа эргиллиҥ; 20оччоҕо Айыы Тойон эһиэхэ биэрэр уоскулаҥ кэмэ кэллэҕинэ, Таҥара эһиэхэ анаабыт Иисус Христоһун ыытыаҕа. 21Таҥара тугу барытын чөлүгэр түһэрэрин туһунан Бэйэтин сибэтиэй пророктарынан этиттэрбит кэмэ кэлиэр диэри, Христос Халлааҥҥа сылдьыахтаах+. 22Моисей өбүгэлэрбитигэр[*] этэн турар: „Айыы Тойон Таҥараҕыт, миигин ыыппытын курдук, эһиэхэ бэйэҕит бырааттаргытыттан Пророгу ыытыа. Кини тугу этэрин барытын эһиги толорон иһиэхтээххит+. 23Ол Пророк тылын истибэтэх киһи, норуотуттан туораан, имири эстиэҕэ“. 24Пророктар – Самуилтан саҕалаан кэлиҥҥи пророктарга тиийэ – бука бары бу күннэр тустарынан иһитиннэрэллэрэ. 25Оттон эһиги ол пророктар удьуордарынаҕыт, онон Таҥара өбүгэлэргитин кытта оҥорсубут сөбүлэһиитэ эһиэхэ чопчу сыһыаннаах. Бу туһунан Таҥара Авраамҥа: „Сир омуктара бары эн удьуоруҥ өҥөтүнэн үтүө алгыска тиксиэхтэрэ“, – диэн эппитэ+. 26Таҥара Уолун, Иисуһу, тилиннэрэн баран – эһигини хас биирдиигитин аньыыттан-хараттан киэр хайыһыннаран үтүө алгыска тиксэрээри – бастакынан эһиэхэ ыыппыта».

4

Петрдаах Иоанн хаайыллаллар

4^1Кинилэр иккиэн норуоту кытта кэпсэтэ турдахтарына, аҕабыыттар, Таҥара Дьиэтин харабылын тойоно уонна саддукейдар тиийэн кэлбиттэрэ+. 2Норуоту үөрэтэллэрин уонна Иисус тиллиитэ өлбүттэр тиллиэхтээхтэрин кэрэһилиир диэн кэпсииллэрин истэн, улаханнык абаран-сатаран, 3иккиэннэрин тутан ылбыттара; ол гынан баран киэһэ буолан сарсыардааҥҥа диэри хаайан кэбиспиттэрэ+. 4Таҥара тылын истибиттэр үгүстэрэ итэҕэйбиттэрэ; итэҕэйбит эр дьон биэс тыһыынча кэриҥэ этэ.

Петр синедрион иннигэр тыл этиитэ

5Сарсыныгар Иерусалимҥа иудей тойотторо, аҕа баһылыктар уонна сокуонньуттар мустубуттара. 6Анна архиерей, Каиафа, Иоанн, Александр итиэннэ кинилэр атын да хаан-уруу аймахтара бааллара+. 7Кинилэр Апостоллары ортолоругар киллэрэн туран: «Бу туох күүһүнэн, ким аатынан эһиги итини оҥордугут?» – диэн ыйыппыттара+.

8Онуоха Сибэтиэй Тыынынан туолан, Петр эппитэ: «Норуот салайааччылара, Израиль аҕа баһылыктара!+
9Өскөтүн биһигиттэн бүгүн босхоҥ киһиэхэ оҥорбут үтүөбүт туһунан туоһулаһар, кини хайдах үтүөрбүтүн ыйыталаһар эбит буоллаххытына,+
10эһиги да, Израиль норуота да – бары биллэххит буоллун: эһиги кириэскэ тиирэн өлөрбүккүт кэннэ, Таҥара тилиннэрбит Иисус Христос Назорейын аата 11бу киһини үтүөрдэн, кини эһиги иннигитигэр турар. Иисус туһунан этиллэр: „Эһиги, тутааччылар, киэр бырахпыт тааскыт муннук тутаах тааһа буолла“+. 12Биһигини быыһыыр Киниттэн атын ким да суох; Кини аатыттан ураты – биһиги быыһанарбытыгар бэриллибит атын аат – бу күн сиригэр суох!»+

13Петрдаах Иоанн хорсуннарын көрөн уонна үөрэҕэ суох боростуой дьон буолалларын билэн, аҕа баһылыктар дьиибэргээбиттэрэ гынан баран, Иисуһу кытта бииргэ сылдьыбыттарын сэрэйбиттэрэ. 14Үтүөрдүбүт киһилэрэ субу турар буолан, синедрион чилиэннэрэ тугу да булан утары эппэтэхтэрэ+. 15Онон синедрионтан тахса түһэллэригэр дьаһайан баран, бэйэлэрэ сүбэлэспиттэрэ: 16«Бу дьону хайдах гынабыт? Илэ-чахчы дьиктини оҥорбуттарын Иерусалим олохтоохторо бука бары билэллэр, ону мэлдьэһэр кыахпыт суох. 17Аны сурах-садьык норуокка салгыы тэнийиэ, онон Иисус аатын кимиэхэ да ааттаамаҥ диэн сэрэтэн, букатын бобуохха».

18Апостоллары ыҥыран ылан, аны Иисус аатын төрүт ааттаабакка, им-дьим сылдьалларыгар бирикээстээбиттэрэ. 19Петрдаах Иоанн эппиттэрэ: «Бэйэҕит санаан көрүҥ, Таҥаратааҕар эһигини ордук истэрбит Таҥара иннигэр төһө сөптөөх буолуой+? 20Биһиги тугу көрбүппүтүн-истибиппитин кэпсээбэккэ сылдьар кыахпыт суох».

21Оҥорбут дьиктилэрин иһин бар дьон барыта Таҥараны айхаллыыр буолан, буруйдуур тоҕоос булбакка, саанан баран, Апостоллары ыытан кэбиспиттэрэ+. 22Дьиктитик үтүөрбүт киһи сааһа түөрт уонуттан тахсыбыт этэ.

Итэҕэйээччилэр махтанан үҥүүлэрэ

23Босхолонон баран, Петрдаах Иоанн дьонноругар кэлэн, архиерейдар уонна аҕа баһылыктар туох диэбиттэрин барытын кэпсээбиттэрэ. 24Ону истэн, бары биир санаанан Таҥараҕа үҥпүттэрэ: «Сири-халлааны, муораны уонна онно баары барытын айбыт Улуу Баһылык Таҥара![*]+
25Эн Бэйэҥ кулутуҥ, биһиги өбүгэбит Давид уоһунан Сибэтиэй Тыыны этиппитиҥ: „Тоҕо норуоттар айманаллар, тоҕо омуктар кураанахха куомуннаһаллар? 26Сир ыраахтааҕылара өрө турдулар, баһылыктар Айыы Тойону уонна Кини Христоһун утары куомуннастылар“+. 27-28Дьэ дьиҥ чахчы, Эн модун кыаххынан эрдэттэн эппитиҥ туолуон иһин, бу куоракка Ирод, Понтий Пилат, иудейдар, атын да норуоттар Эн сибэтиэй Уолгун Иисуһу утарса мустубуттар+. 29Онон билигин, Айыы Тойон, кинилэр суоһурҕаналларын көр-иһит уонна биһиэхэ, кулуттаргар, Эн тылгын туохтан да куттаммакка, хорсуннук тиэрдэрбитигэр күүстэ салҕаа,+
30эмтиир-үтүөрдэр илиигин утары уун итиэннэ Сибэтиэй Уолуҥ Иисус аатынан бэлиэлэри, дьиктилэри оҥорон көрдөр!»

31Үҥэн бүтэллэрин кытта, түмсүбүт дьиэлэрэ дьигиһийэн ылбыта, Сибэтиэй Тыын сүрэхтэрин толорон, бука бары, иҥнэн-толлон турбакка, Таҥара тылын иһитиннэрэн барбыттара+.

Итэҕэйээччилэр бырааттыы тапталлара

32Итэҕэли ылыммыттар бары биир сүрэхтээхтэрэ, биир дууһалаахтара; ким да бэйэтин бас билиитин бэйэм эрэ киэнэ диэбэккэ, барытын бииргэ бас билэн олорбуттара+. 33Апостоллар Айыы Тойон Иисус Христос[*] тиллибитин туһунан бар дьоҥҥо уһулуччу күүстээхтик туоһулаабыттара; Таҥара Бэйэтин илгэлээх үтүөтүн кинилэргэ өлгөмнүк биэрэрэ. 34Быстар, кыаммат киһи кинилэргэ суоҕа: ким сирдээх сирин, дьиэлээх дьиэтин атыылаан киллэрбит үптэрин+
35аҕалан, Апостоллар иннилэригэр ууран биэрэллэрэ, ону киһи аайы, туох кыһалҕалаахтарынан көрөн, үллэрэллэрэ. 36Ол курдук Иосия, Апостоллар Варнава (ол аата «бөҕөргөтөөччү») диэн ааттаабыт киһилэрэ, Кипр арыыттан төрүттээх левит,+
37бас билэр сирдээҕин атыылаан, харчытын аҕалан Апостоллар атахтарыгар ууран биэрбитэ.

5

Ананиялаах Сапфира

51-2Биир Анания диэн киһи, баайын атыылаан баран, ойоҕунуун Сапфиралыын сүбэлэһэн, үбүн сороҕун кистээбитэ итиэннэ ордугун аҕалан, Апостоллар иннилэригэр уурбута.

3Онуоха Петр эппитэ: «Анания! Эн, бу хайдах сатанаҕа бэринэн, Сибэтиэй Тыыҥҥа сымыйалыыгын, сириҥ атыытыттан сороҕун кистиигин? 4Тугу бас билэриҥ барыта бэйэҥ киэнэ этэ, атыылаан ылбыт үбүҥ эмиэ бэйэҥ дьаһалгар киирбитэ буолбат дуо? Уонна хайдах маннык санааҕа кэллиҥ? Эн дьоҥҥо буолбакка, Таҥараҕа сымыйалаатыҥ».

5Маны истээт, Анания тыына быстан охтон түспүтэ. Бу туһунан истибит эрэ барыта улаханнык куттаммыта. 6Эдэр уолаттар туран, кинини таҥаска суулаан баран, таһааран харайбыттара.

7Бу кэнниттэн үс чаас ааспытын кэннэ туох буолбутун билэ илик Анания ойоҕо тиийэн кэлбитэ. 8Петр киниттэн ыйыппыта: «Эт эрэ миэхэ, сиргит атыыта бачча харчыга турбута дуо?»

«Соҕордук, ситиччэҕэ», – диэн дьахтар бигэргэппитэ.

9«Бу туох буолан эһиги Айыы Тойон Тыынын холоон көрөөрү кигистигит? – диэбитэ Петр. – Көр, бу эргин харайан киирдилэр, эйигин эмиэ таһаарыахтара».

10Дьахтар эмискэ Петр аттыгар охтон түһэн өлөн хаалбыта. Киирэн кэлбит уолаттар дьахтар өлбүтүн көрөн, таһааран эрин аттыгар харайбыттара. 11Сиэркэп бүтүннүү уонна бу түбэлтэни истибиттэр бары улуу кутталга ылларбыттара.

Итэҕэйээччилэр ахсааннара үүнэ турар

12Таҥара Бэйэтин Апостолларынан бар дьоҥҥо үгүс дьиктилэри, элбэх бэлиэлэри көрдөрбүтэ. Итэҕэйээччилэр бары биир санаанан Соломон колоннадатыгар түмсэллэрэ+. 13Атын дьон дьулайан, кинилэргэ холбоһо сатаабатахтара да, норуот кинилэри үтүө тылынан ахтара. 14Улам-улам үгүс эр дьон, дьахталлар Айыы Тойону ылынан, итэҕэйээччилэр ахсааннара үксээн испитэ. 15Ыарыһахтары, ааһан иһэр Петр, саатар, күлүгэ түстүн диэн, таһырдьа таһааран от, таҥас тэллэхтэргэ сытыартыыллара+. 16Чугас эргиннээҕи куораттартан киһи бөҕөтө Иерусалимҥа[*] хотоҕостуу субуспута, ыарыһахтары, быртах тыыннарга буулаппыттары аҕалтыыллара; аҕалбыт дьонноро бары үтүөрэн иһэллэрэ.

Апостоллары хаайаллар

17Архиерей уонна кинини кытта бииргэ сылдьар саддукей бөлөҕүн дьоно ордугургуу санаан+
18Апостоллары тутан ылан куорат хаайыытыгар уктарбыттара+. 19Онуоха Айыы Тойон Аанньала түүн хаайыы аанын аһан, кинилэри таһаартаан баран, эппитэ:+
20«Барыҥ, Таҥара Дьиэтигэр киирэн норуокка Олох Тылын иһитиннэриҥ».

21Маныаха Апостоллар сарсыарда эрдэ Таҥара Дьиэтигэр киирэн, үөрэтэн барбыттара. Ол ыккардыгар архиерей уонна кинини кытта бииргэ сылдьааччылар мустан, синедриону уонна Израиль аҕа баһылыктарын барыларын ыҥыртаан баран, хаайыыттан Апостоллары аҕалтара, дьон ыыппыттара.

Синедрион мунньаҕа

22Үлэһиттэр хаайыыга тиийэн, Апостоллары булбакка, төннөн кэлэн: 23«Хаайыы үчүгэйдик хатанан турар, харабыллар аантан халбарыйбатахтар, оттон күлүүһү аһан иһирдьэ киирбиппит – ким да суох!» – диэн тыллаабыттара. 24Маны истэн, архиерейдар уонна Таҥара Дьиэтин харабылын тойоно ол туох буоллаҕай диэн санааҕа түспүттэрэ. 25Онтон биир киһи кэлэн: «Били хаайбыт дьоҥҥут Таҥара Дьиэтигэр киирэн үөрэтэ тураллар!» – диэн кэпсээбитэ. 26Онуоха харабыл тойоно үлэһиттэрин илдьэ баран, норуот биһигини тааһынан тамныа диэн куттанан, Апостоллары күһэлэҥэ суох аҕалбыта+.

27Кинилэри аҕалан, синедрион иннигэр туруорбуттарыгар архиерей эппитэ:+
28«Ити Киһи туһунан аны үөрэтимэҥ диэн биһиги эһигини кытаанахтык боппуппут буолбат дуо? Ону истибэккэ, бэйэҕит үөрэххитинэн Иерусалимы биир гына толордугут! Ол Киһи өлбүтүгэр өссө биһигини буруйдаары гынаҕыт»+.

29Петр уонна Апостоллар эппиттэрэ: «Биһиги Таҥараҕа ордук бас бэриниэхтээхпит+. 30Эһиги Иисуһу кириэскэ ыйаан өлөрбүккүт эрээри, өбүгэлэрбит Таҥаралара Кинини тилиннэрбитэ. 31Буруйу-аньыыны билинэн бырастыы гыннарар кыаҕы Израильга бэлэхтиир туһугар, Таҥара Иисуһу Баһылык уонна Быыһааччы гынан үрдэтэн, Бэйэтин уҥа өттүгэр олордубута. 32Маныаха биһиги да, Таҥара Киниэхэ бас бэринээччилэргэ биэрбит Сибэтиэй Тыына да туоһу буолабыт»+.

Гамалиил сүбэтэ

33Кинилэр мантан уордайан, Апостоллары өлөрөргө санаммыттара[*]+. 34Онуоха биир Гамалиил диэн ааттаах фарисей, норуот ытыктыыр сокуонньута, синедрион ортотугар туран, Апостоллары быстах кэмҥэ таһаара түһэллэригэр дьаһал биэрбитэ+. 35«Израиль олохтоохторо! – диэбитэ кини. – Бу дьону хайдах гынаргытын маҥнай үчүгэйдик толкуйдаан көрүҥ. 36Соторутааҕыта, бу эрэ иннинэ, бэйэтин ханнык эрэ улуу киһибин дэнэр Февда өрө тура сылдьыбыта, киниэхэ түөрт сүүсчэкэ киһи холбоспута. Кинини өлөрбүттэрин кэннэ, батыһааччылара бары ыһыллан, суола-ииһэ суох сүппүттэрэ. 37Февда кэнниттэн, биэрэпис саҕана, Галилеяттан төрүттээх Иуда өрө туран, төһө эмэ киһини бэйэтигэр тардыбыта эрээри, өлбүтүн кэннэ, батыһааччылара бары эмиэ ыһыллыбыттара+. 38Онон билигин эһиэхэ этэбин: бу дьону тыытымаҥ, босхолооҥ. Кинилэр дьыалалара дьон сүбэтинэн, тэрээһининэн эбит буоллаҕына, эһигинэ да суох бэйэтэ тохтуо, 39оттон Таҥара ыйыытынан буоллаҕына, эһиги кыайан тохтотуоххут суоҕа, хата, өссө Таҥараны утары охсуһар буолан тахсыаххыт».

40Кини тылын ылыммыттара. Апостоллары ыҥыран ылан кымньыынан таһыйтаран баран, аны Иисус аатын ахталларын бобон туран, босхолообуттара. 41Апостоллар, Айыы Тойон Иисус аатын иһин кыһарыллар дьолго тиксибиттэриттэн үөрэн-көтөн, синедрионтан тахсан барбыттара+. 42Кинилэр, күн аайы Таҥара Дьиэтигэр да, ыалтан-ыалга да сылдьан үөрэтэллэрин, Иисус Христос туһунан иһитиннэрэллэрин тохтоппотохторо.

6

Маҥнайгы диаконнар

6^1Ол саҕана, үөрэнээччилэр ахсааннара үксээн эрдэҕинэ, гректии саҥарар еврейдэр ортолоругар «олохтоох еврейдэр күннээҕи аһылык түҥэтигэр биһиги огдооболорбутун көйгөтүтэллэр» диэн киҥир-хаҥыр саҥарсыы буолбута+. 2Онон уон икки Апостол үөрэнээччилэри ыҥыран ылан, эппиттэрэ: «Биһиги Таҥара тылын хаалларан, аһылык тэрээһинигэр охторбут сатаммат. 3Онон, бырааттарбыт, бэйэҕититтэн Сибэтиэй Тыыны толору ылыммыт, муударай өйдөөх, үтүө ааттаах-суоллаах сэттэ киһини талыҥ. Бу сулууспаны кинилэргэ сүктэриэхпит,+
4оттон бэйэбит тиһигин быспакка үҥүөхпүт, Таҥара тылын иһитиннэриэхпит».

5Кини этиитин мунньах дьоно биһирээн, итэҕэли уонна Сибэтиэй Тыыны толору ылыммыт Стефан диэн киһини, Филиби, Прохоры, Никанору, Тимону, Пармены уонна Таҥараны итэҕэйбит омук киһитин, Антиохияттан төрүттээх Николайы, талбыттара+. 6Кинилэри Апостоллар иннилэригэр илдьэн, туруорбуттара, Апостоллар үҥэн баран, кинилэргэ илиилэрин уурбуттара+.

7Таҥара тыла Иерусалимҥа улам тэнийэн-тарҕанан, үөрэнээччилэр ахсааннара элбээн испитэ, аҕабыыттартан эмэ бэрт элбэх киһи итэҕэлгэ бас бэриммитэ+.

Стефан тутуллуута

8Оттон итэҕэли уонна Таҥара күүһүн толору ылыммыт Стефан норуокка уһулуччулаах дьиктилэри, сөҕүмэр бэлиэлэри көрдөрбүтэ. 9«Босхоломмуттар синагогаларын» сорох дьоно (онно Киринея, Александрия, Киликия, Асия иудейдара сылдьаллара) Стефаны кытта мөккүһэн турбуттара; 10ол эрээри кини муударай өйдөөхтүк, Сибэтиэй Тыынынан салайтаран, этэрин хайдах да утарар кыахтара суоҕа+. 11Онон соруйан хас да киһини кигэн: «Моисейы уонна Таҥараны холуннарарын истибиппит», – дэппиттэрэ+. 12Итиэннэ норуоту, аҕа баһылыктары уонна сокуонньуттары өрө туруоран Стефаны туттаран, синедриоҥҥа илтэрбиттэрэ. 13Сымыйа туоһулары туруортаан баран: «Бу киһи бииргэм Сибэтиэй Дьиэбитин, Сокуоммутун холуннарар, – диэн этиппиттэрэ. –+
14Ити Иисус Назорей туһунан Кини бу Дьиэни урусхаллыа, биһиэхэ Моисей биэрбит үгэстэрин уларытыа диирин истибиппит»+.

15Синедриоҥҥа олорооччулар бука бары Стефаны тонолуппакка одууласпыттара; кинилэр көрдөхтөрүнэ, Стефан сирэйэ Аанньал сирэйин курдуга.

7

Стефан тыл этиитэ

7^1Архиерей Стефантан: «Бу чахчыны этэллэр дуо?» – диэн ыйыппыта.

2«Бырааттарым, аҕа дьонум, этэрбин болҕойон истиҥ! – Стефан этиитин саҕалаабыта. – Биһиги өбүгэбит Авраам өссө Месопотамияҕа эрдэҕинэ, Харраҥҥа көһүөн иннинэ, албан ааттаах Таҥара киниэхэ көстөн:+
3„Сиргиттэн-уоккуттан, аймах-билэ дьоҥҥуттан, аҕаҥ дьиэтиттэн араҕан Мин ыйар сирбэр бар“, – диэн эппит+. 4Ол иһин Авраам халдейдар дойдуларыттан араҕан, Харраҥҥа олохсуйбут. Кэлин, аҕата өлбүтүн кэннэ, Таҥара кинини манна, билигин эһиги олорор сиргитигэр, көһөрөн аҕалбыт+. 5Мантан киниэхэ уллуҥах да саҕа өлбүгэ сири биэрбэтэх гынан баран, Авраам өссө оҕото суох сырыттаҕына, бу сири киниэхэ уонна кини удьуордарыгар биэриэх буолан эрэннэрбит+. 6Таҥара киниэхэ эппит: „Эн удьуордарыҥ туора дойдуга кэлэн, түөрт сүүс сыл устата кулут буолан баттанан олоруохтара+. 7Ол эрээри кинилэри кулут оҥостубут норуот Мин дьүүлбэр туруоҕа. Оттон эн удьуордарыҥ ити дойдуттан тахсан, Миэхэ манна, бу сиргэ, сүгүрүйэр буолуохтара“+. 8Таҥара Авраамы кытта сөбүлэһии оҥорсубутун бэлиэтигэр киниэхэ быһыллыы сиэрин-туомун биэрбит. Ол иһин Авраам, уола Исаак төрөөбүтэ ахсыс күнүгэр, киниэхэ быһыы оҥорбут, оттон Исаак Иаковка , Иаков буоллаҕына уон икки уолаттарыгар оҥорбуттар+.

9Биһиги өбүгэлэрбит ордук санаан, Иосибы Египеккэ атыылаабыттар; ол гынан баран, Таҥара кинини кытта бииргэ буолан,+
10бары ыарахаттартан быыһаан ылан, киниэхэ муударай өйү биэрбит, Египет ыраахтааҕытын – фараонун үтүө сыһыанын бэлэхтээбит. Ыраахтааҕы Иосибы Египет сирин бүтүннүүтүн уонна бэйэтин дьиэтин-уотун дьаһайарга анаабыт+.

11Онтон Египеккэ, Ханаан сиригэр сут туран, улуу кыһалҕа кыһарыйбытыгар, биһиги өбүгэлэрбит эмиэ аһыыр астара быстан хаалбыт. 12Египеккэ бурдук баар сураҕын истэн, Иаков өбүгэлэрбитин онно ыыппыт. Ол кинилэр Египеккэ маҥнайгы сырыылара эбит+. 13Иккиһин кэлбиттэригэр Иосиф убайдарыгар кинилэр бырааттара буоларын билиммит, онон кини төрдүн-ууһун фараон эмиэ билбит+. 14Иосиф аҕатын Иаковы, туох баар аймахтарын – барыта сэттэ уон биэс киһини бэйэтигэр ыҥыртарбыт,+
15онон Иаков Египеккэ көһөн тиийбит. Иаков да, өбүгэлэрбит да – бары онно олорон өлбүттэр+. 16Уҥуохтарын Сихемҥэ илдьэн, Авраам Сихем киһитин уолаттарыттан үрүҥ көмүскэ атыылаһан ылбыт хоруобугар харайбыттар+.

17Таҥара Авраамҥа андаҕайбыт эрэннэриитэ туолара чугаһаан истэҕин аайы, Египеккэ олорор еврей норуотун ахсаана улам үксээн-үүнэн испит+. 18Онтон Иосибы билбэт саҥа ыраахтааҕы былааска кэлбит+. 19Бу ыраахтааҕы биһиги норуоппутун туора көрөн, ыччаттара быһыннын диэн, саҥа төрөөбүт оҕолорун быраҕан иһэргэ күһэйбит+. 20Ол саҕана Моисей төрөөбүт, кини Таҥара көрүүтүгэр сүрдээх үчүгэй оҕо эбит; оҕо үс ый устата аҕатын дьиэтигэр көрүллүбүт-харайыллыбыт;+
21онтон уолчааны таһырдьа хаалларбыттарыгар, фараон кыыһа, кинини булан ылан, төрөппүт уолун курдук ииппит+. 22Инньэ гынан Моисей Египет бары муудараһын баһылаан, тылынан-өһүнэн да, үлэтинэн-хамнаһынан да уһулуччулаах киһи буола үүнэн тахсыбыт.

23Түөрт уон сааһын туолуута бырааттарын, Израиль дьонун көрсүөн баҕарар санаа кинини үүйэ-хаайа туппут. 24Биирдэ Израиль киһитин атаҕастыы туралларын көрөн, кини, ону иэстэһэн, Египет киһитин өлөрөн кэбиспит+. 25Моисей: „Таҥара Израиль дьонун миигинэн босхолоттороору гынарын бэйэм дьонум өйдүөхтэрэ“, – дии санаабыт даҕаны, анарааҥҥылара өйдөөбөтөхтөр. 26Нөҥүө күнүгэр кинилэр охсуһа сылдьалларын көрөн: „Эһиги бырааттыыларгыт эбээт, уонна баран тоҕо бэйэ-бэйэҕитин атаҕастыыгыт?“ – диэн эйэлэһиннэрэ сатаабыт. 27Онуоха чугастааҕытын атаҕастыы турар киһи, Моисейы киэр анньан баран: „Ким эйигин биһиэхэ баһылык, судьуйа буол диэбитэй? 28Биитэр, бэҕэһээ Египет киһитин өлөрбүтүҥ курдук миигин эмиэ өлөрүөххүн баҕараҕын дуу?“ – диэн дьорҕойбут+. 29Маны истэн, Моисей Египеттэн күрээн, Мадиам сиригэр[*] баран олохсуйбут; кини икки уола онно төрөөбүттэр+.

30Ити курдук түөрт уон сыл ааспыт. Биирдэ киниэхэ Синай хайатын аттынааҕы иччитэх сиргэ умайа турар хатыылаах талах төлөнүгэр Айыы Тойон Аанньала көстүбүт+. 31Моисей, ону дьиктиргээн, сыныйан көрөөрү чугаһаан иһэн, Айыы Тойон саҥатын истибит: 32„Мин эн өбүгэлэриҥ Таҥаралара – Авраам, Исаак уонна Иаков Таҥарата – буолабын!“ Моисей ис-иһиттэн титирэс буола долгуйан, көрүөн да дьулайбыт+. 33Айыы Тойон киниэхэ эппит: „Бу үктэнэн турар сириҥ сибэтиэй сир, онон сандалияҕын уһул. 34Мин, норуотум Египет сиригэр атаҕастабылга олорорун көрөн, ыар ынчыгын истэн, кинини босхолоору түһэн кэллим. Онон, хомун, Мин эйигин Египеккэ ыытабын“+.

35Бу Моисейы, ким эйигин биһиэхэ баһылык, судьуйа буол диэбитэй диэн киэр анньыбыт киһилэрин, Таҥара хатыылаах талах быыһыгар көстүбүт Аанньалынан этитэн, баһылык уонна босхолооччу гынан ыыппыт+. 36Бу кини, Моисей, норуотугар, кулуттааһынтан таһааран иһэн, Египет сиригэр, Кыһыл муораҕа уонна кураайы куйаарга түөрт уон сыл устата дьиктилэри, сөҕүмэр бэлиэлэри көрдөрбүт+. 37Бу кини, Моисей, Израиль дьонугар: „Таҥара миигин туруорбутун курдук, бэйэҕит бырааттаргытыттан эмиэ Пророгу туруоруоҕа, Кинини истээриҥ“, – диэн төлкөлөөбүт+. 38Бу кинилиин, Моисейдыын, кураайы куйаарга түмсүбүт дьону кытта бииргэ сырыттаҕына, Синай хайатыгар Аанньал кэпсэппит, бу кини биһиги өбүгэлэрбитин кытта бииргэ сылдьыбыт, тыыннаах тыллары ылан биһиэхэ биэрбит;+
39биһиги өбүгэлэрбит бу киниэхэ, Моисейга, бас бэриниэхтэрин баҕарбакка, киэр хайыһан, сүрэхтиин-быардыын төттөрү Египеккэ тардыспыттар+. 40Ааронтан : „Биһигини Египет сириттэн таһаарбыт Моисейбыт туохха түбэспитин билбэппит, онон сирдиир таҥараларда биһиэхэ оҥорон кулу“, – диэн көрдөспүттэр+. 41Итиэннэ ол күннэргэ оҕус эмэгэтин оҥостон баран, онтукаларыгар сиэртибэ биэрэн үөрүү-көтүү, көр-нар бөҕө буолбуттар+. 42Онон Таҥара кинилэртэн киэр хайыһан, халлаан эттиктэригэр сүгүрүйэллэрин бопсо сатаабат буолбут. Бу туһунан пророктар кинигэлэригэр суруллубут: „Израиль норуота! Түөрт уон сыл усталаах-туоратын тухары кураайы куйаары кэрийэ сылдьан, эһиги Миэхэ туох бэлэҕи-туһаҕы биэрбиккитий+? 43Эһиги Молох отуутун, Ремфан таҥараҕыт сулуһун – сүгүрүйүөхпүт этэ диэн быһан оҥостубут эмэгэттэргитин – илдьэ сылдьыбыккыт. Онон Мин эһигини Вавилонтан өссө ыраах көһөрөн илдьиэм“.

44Өбүгэлэрбит кураайы куйаарга Туоһулааһын Скиниятын илдьэ сылдьыбыттар. Ол Моисейдыын Кэпсэтээччи соруйуутунан, киниэхэ көрдөрүллүбүт холобурга олоҕуран оҥоһуллубут Скиния этэ+. 45Иисус Навины кытта бииргэ сылдьар өбүгэлэрбит Скинияны ылан, Таҥара урут биһиги өбүгэлэрбититтэн кыйдаабыт норуоттарын сирдэригэр аҕалбыттар. Скиния Давид ыраахтааҕылыыр кэмигэр диэри баар эбит. 46Таҥара тапталын ылбыт Давид, Иаков Таҥаратыгар дьиэ тутаары, көрдөспүт да,+
47дьиэни Соломон туппут. 48Ол гынан баран, Үрдүк Таҥара киһи туппут дьиэтигэр олорбот, пророк эппитин курдук: „Халлаан – Мин бүрүстүөлүм,+
49сир – атахпын ууран олорор үктэлим. Ханнык бэйэлээх дьиэни эһиги Миэхэ тутуоххутуй, эбэтэр Мин сынньанар сирбин? – диир Айыы Тойон. – 50Бу баары барытын Мин айбытым буолбат дуо?“

51Оо, өһөс санаалаах, куҥ бүтэй сүрэхтээх, бүөлэммит кулгаахтаах дьон! Эһиги эмиэ, өбүгэлэргит курдук, мэлдьи Сибэтиэй Тыыны утараҕыт+. 52-53Пророктартан хайаларын эһиги аҕаларгыт сойуоласпатахтарай? Кинилэр бэл Кырдьыксыт кэлэрин өтө көрөн эппит дьону өлөрбүттэрэ. Оттон эһиги – Таҥара Аанньаллара эһиэхэ тиэрдибит Сокуоннарын ылан баран тутуспатах дьон – Кырдьыксыты таҥнаран биэрэн өлөрбүккүт!»++

Стефан өлүүтэ

54Маны истэн, кинилэр уордайбыт уохтарыгар хабырынан ылбыттара+. 55Сибэтиэй Тыыны толору ылыммыт Стефан Халлааны анааран, Таҥара кэрэмэн килбиэнин уонна Таҥара уҥа өттүгэр турар Иисуһу көрөн,+
56эппитэ: «Халлаан арыллыбытын, Киһи Уола Таҥара уҥа өттүгэр турарын көрөбүн»+.

57Бары үөгүлэһэ түһээт, кулгаахтарын саба туттубуттара уонна кинини, күргүөмүнэн саба түһэн, 58куорат таһыгар таһааран, тааһынан илдьи тамнаабыттара. Туоһулара таҥастарын Савл диэн эдэр уол турар сиригэр устан бырахпыттара+.

59Стефан, тааһынан быраҕаттыы турдахтарына: «Айыы Тойон Иисус, дууһабын ыл, – диэн үҥэ-көрдөһө турбута,+
60онтон сөһүргэстии түһэн күүһүн муҥунан, – Айыы Тойон, бу аньыыларын бырастыы гын!» – диэн саҥа аллайан баран, тыына быстыбыта+.

8

Савл христианнары сойуолуур

8^1Савл Стефаны өлөрбүттэрин сөпсүүр этэ.

Бу күнтэн ыла Иерусалимнааҕы сиэркэп улууканнаах сойуолааһыҥҥа түбэспитэ, онон Апостоллартан ураты атын дьон бары Иудея, Самария дэриэбинэлэринэн тарҕаспыттара+. 2Стефан уҥуоҕун Таҥараҕа бэриниилээх дьон көтөхпүттэрэ, кинини аһыйан ытабыл-соҥобул бөҕө буолбута.

3Оттон Савл сиэркэби муҥнуура: дьиэттэн дьиэҕэ киирэ-киирэ, эр дьону, дьахталлары, соһоттоон таһааран, хаайыыга быраҕаттыыра+.

Самарияҕа Евангелиены иһитиннэрии

4Тарҕанан барбыт дьон Таҥара тылын сир-сир аайы сылдьан иһитиннэрэллэрэ+. 5Филипп Самария куоратыгар кэлэн, Христос туһунан кэпсээбитэ+. 6Кини этэр тылын иһитиннэрэн, араас дьиктини көрдөрөн, дьон-сэргэ болҕомтотун түмэ тарпыта. 7Быртах тыыҥҥа буулаппыт үгүс дьонтон тыыннар үөгүлэспитинэн тахсан бараллара, элбэх босхоҥ, доҕолоҥ киһи үтүөрбүтэ+. 8Бу куоракка улуу үөрүү буолбута.

9Манна уруккуттан Самария норуотун абынан-хомуһунунан сөхтөрөр Симон диэн биир улуутумсуйар киһи баара. 10Кини этэрин бары, кыратыттан улаханыгар тиийэ, сэргээн истэн: «Таҥара сүдү күүһэ диэн дьэ бу кини сылдьар!» – дэһэллэрэ.

11Өр кэм устата хомуһунунан сөхтөрөн, дьон кинини истэр этилэр. 12Онтон Таҥара Саарыстыбатын уонна Иисус Христос туһунан Евангелиены иһитиннэрэр Филиби итэҕэйэн, бары – эр дьон да, дьахталлар да – сүрэхтэммиттэрэ. 13Симон бэйэтэ эмиэ итэҕэйбитэ, сүрэхтэнэн баран, Филиби батыһа сылдьар буолбута, кини сүдү күүстээх дьайыыларын, дьиктилэрин олус сөҕө көрөрө+.

14Самария олохтоохторугар, Таҥараны ылыммыттарын истэн, Иерусалимҥа баар Апостоллар Петрдаах Иоанны ыыппыттара;+
15кинилэр кэлэн итэҕэйээччилэр, Сибэтиэй Тыыны ылыналларын туһугар, үҥпүттэрэ+. 16Тыын кинилэргэ өссө түһэ илигэ – Айыы Тойон Иисус аатыгар сүрэхтэммит эрэ этилэр+. 17Петрдаах Иоанн кинилэргэ илиилэрин ууран туран үҥпүттэригэр, бу дьон Сибэтиэй Тыыны ылыммыттара+.

18Апостоллар илиилэрин уурдахтарына, Таҥара Тыына бэриллэрин көрөн, Симон харчылаах кэлэн 19эппитэ: «Илиибин уурбут киһим Сибэтиэй Тыыны ыларын туһугар, Миэхэ эмиэ, маннык кыахта кулуҥ эрэ».

20«Таҥара бэлэҕин харчыга атыылаһарга санаммытыҥ иһин, көмүскүн туппутунан өлүөҥ, – диэбитэ Петр. – 21Биһиги сулууспабытыгар эн ханнык да кыттыгаһыҥ, кыттар быраабыҥ да суох: маныаха сөбө суох сүрэхтээххин Таҥара көрөн турар. 22Онон бу аньыыгын билинэн Айыы Тойонтон көрдөс, оччоҕо, баҕар, ити санааҕын бырастыы гыныаҕа+. 23Эн, аһыы үөһүнэн туолаҥҥын, аньыыга бохсуттарбыккын».

24Онуоха Симон: «Бу эппиккититтэн биирэ да туолбатын туһугар, Айыы Тойонтон мин туспар көрдөһүҥ», – диэбитэ+.

25Апостоллар кэрэһиттээн, Айыы Тойон тылын иһитиннэрэн баран, Иерусалимнаабыттара, аара элбэх Самария дэриэбинэлэригэр сылдьан, Евангелиены иһитиннэрбиттэрэ+.

Филипп уонна Эфиопия үрдүк сололооҕо

26Филипкэ Айыы Тойон Аанньала эппитэ: «Туран Иерусалимтан Газаҕа барар соҕуруу суолга тиий». (Билигин бу суолунан сылдьыбаттар.)+
27Филипп туран ол суол диэки баран испитэ. Арай көрдөҕүнэ: биир аттакы эфиоп, Эфиопия Кандакиятын[*] (атыннык эттэххэ, сарыыссатын) хааһынатын тутар үрдүк сололоох үлэһитэ, Таҥараҕа үҥэн-сүгүрүйэн баран, 28Иерусалимтан төннөн иһэрэ. Кини колесницаҕа олорон, Исайя пророгу ааҕа иһэрэ. 29Тыын Филипкэ: «Колесницаҕа чугаһаан аргыстаһан бар», – диэбитэ+.

30Филипп ситэн кэлэн, киһи Исайя кинигэтин саҥа таһааран ааҕарын истэн: «Тугу ааҕаргын өйдүүгүн дуо?» – диэн ыйыппыта.

31«Киһи быһаарыыта суох хантан өйдүөмүй?» – диэбитэ анарааҥҥыта, уонна Филиби колесницаҕа тахсан сэргэстэһэ олороругар ыҥырбыта+. 32Аттакы Суруйуулартан маннык кэрчиги ааҕа иһэрэ: «Кинини, бараан курдук, өлөрө илдьибиттэрэ; түү кырыйааччы иннигэр бараан оҕото чуумпуран турарыныы, Кини ылы-чып турбута. 33Кинини атаҕастаабыттара, кырдьыгынан сууттаабатахтара. Сиргэ олорор олоҕо түмүктэммитэ – оччотугар Кини удьуордарын туһунан ким кэпсиэҕэй?»

34Аттакы Филиптэн ыйыппыта: «Көрдөһөбүн, быһаар эрэ, пророк бу ким туһунан этэрий: бэйэтин туһунан дуу, атын ким эрэ туһунан дуу?»

35Онуоха Филипп, Суруйуулар бу кэрчиктэриттэн саҕалаан, Иисус туһунан кэпсээбитэ+. 36Ол ыккардыгар, айаннаан, уулаах сиргэ тиийэн кэлбиттэрэ. «Хор, бу уу баар эбит. Мин сүрэхтэнэрбин туох мэһэйдиирий?» – диэбитэ аттакы.

37Филипп эппитэ: «Ис сүрэххиттэн итэҕэйэр буоллаххына, сүрэхтэниэххин сөп».

Киһи хоруйдаабыта: «Иисус Христос Таҥара Уола диэн итэҕэйэбин»[*]. 38Уонна колесницаны тохтоторго дьаһайбыта. Филиптээх аттакы иккиэн ууга киирбиттэрэ; Филипп кинини сүрэхтээбитэ. 39Ууттан тахсыбыттарыгар аттакыга Сибэтиэй Тыын түһэн киирбитэ[*], оттон Филиби Айыы Тойон Аанньала илдьэ барбыта. Аттакы кинини хараҕын далыттан сүтэрэн да кэбистэр, салгыы үөрэ-көтө айанныы турбута. 40Филипп буоллаҕына Азокка баар буолан хаалбыта; Кесарияҕа тиийиэр диэри, сылдьыбыт куораттарыгар барыларыгар Евангелиены иһитиннэрэ испитэ.

9

Савл итэҕэли ылыныыта

9^1Савл, өссө да өһүнэн-сааһынан тыынан, Айыы Тойон үөрэнээччилэрин өлөртүөх буолан суоһурҕанан, архиерейга кэлбитэ:+
2киниттэн көрдөһөн, бу үөрэҕи тутуһааччылары буллар эрэ – эр киһи буоллун, дьахтар буоллун – барыларын кэлгийэн Иерусалимҥа аҕаларын көҥүллүүр суругу Дамаск синагогаларын аатыгар суруйтаран ылбыта. 3Дамаска чугаһаан истэҕинэ, аара суолга эмискэ халлаантан киниэхэ сырдык сандаара түспүтэ+. 4Кини сиргэ охтон түһэн баран: «Савл, Савл, тоҕо Миигин сойуолаһаҕын?» – диир саҥаны истибитэ.

5«Кимҥиний Эн, Айыы Тойон?» – диэн ыйыппыта Савл.

Онуоха Айыы Тойон эппитэ: «Мин эн сойуолаһар Иисуһуҥ буолабын[*]. Үөрбэни утары барарыҥ эйиэхэ ыарахан буолуо».

6Савл титирэстиэр диэри, уолуйа куттанан ыйыппыта: «Айыы Тойон, тугу оҥор диэн дьаһайаҕын?»

Онуоха Айыы Тойон: «Туран куоракка тиий, тугу гынаргын онно этиэхтэрэ», – диэбитэ.

7Аргыстара сөҕөн тылларыттан маппыттара: саҥа иһиллэрэ эрээри, ким да баара көстүбэт этэ. 8Савл турбута – арай хараҕа тугу да көрбөт буолан хаалбыт этэ. Онон кинини, илиититтэн сиэтэн, Дамаска илдьибиттэрэ. 9Үс күн устата кини икки хараҕынан көрбөт буолбута, тугу да аһаабатаҕа да, испэтэҕэ да.

10Дамаска Анания диэн Иисус үөрэнээччитэ баара; арай кини көрүү көрдөҕүнэ, Айыы Тойон: «Анания!» – диэн ыҥырбыта.

«Бу баарбын, Айыы Тойонум!» – дии түспүтэ кини+.

11Онуоха Айыы Тойон эппитэ: «Туран Көнө диэн ааттанар уулуссаҕа таҕыс; онно Иуда дьиэтигэр тиийэн, Савл диэн Тарс куораттан кэлэ сылдьар киһини ыйыт. Кини билигин үҥэ турар; ол үҥэ туран,+
12Анания диэн киһи кэлэн, хараҕынан көрөр буоларын туһугар, киниэхэ илиитин уурбутун көрдө».

13Анания буоллаҕына эппитэ: «Айыы Тойон! Ол киһи Иерусалимҥа Эн сибэтиэйдэргэр төһөлөөх куһаҕаны оҥорбутун мин үгүс дьонтон истэн турабын; 14манна даҕаны кини Эн ааккын ааттааччылары тутарга архиерейдартан көҥүл ылан кэлбитэ».

15Айыы Тойон эппитэ: «Кини – Мин Бэйэм ааппын араас норуоттарга, ыраахтааҕыларга уонна Израиль норуотугар иһитиннэрэргэ талан ылбыт киһим. Онон баран эт+. 16Мин аатым туһугар төһө муҥнаныахтааҕын Бэйэм киниэхэ көрдөрүөҕүм»+.

17Анания баран, ол дьиэҕэ киирэн, Савлга илиитин ууран туран эппитэ: «Быраатым Савл! Эн көрөр буоларыҥ, Сибэтиэй Тыыны толору ылынарыҥ туһугар, эйиэхэ миигин Айыы Тойон – кэлэн истэххинэ, суолгар көстүбүт Иисус – ыытта»+. 18Савл, сонно хараҕыттан балык хатырыга түһэр курдук гынаатын, эмискэ көрөр буолан хаалбыта; онон туран сүрэхтэнэн баран, 19аһаан сэниэ киллэриммитэ+.

Савл Дамаска Евангелиены иһитиннэрэр

20Савл үөрэнээччилэри кытта Дамаска хас да күн буолбута; уталыппакка, синагогалары кэрийэ сылдьан, Иисус туһунан, Кини Таҥара Уола буолар диэн иһитиннэрэн барбыта. 21Истибиттэр бука бары дьиибэргииллэрэ: «Иисус аатын ааттааччылары Иерусалимҥа сойуоласпыт кини буолбатах этэ дуо? Манна даҕаны кинилэри архиерейдарга тутаттаан илдьээри кэлбитэ буолбат дуо?»+

22Савл улам бөҕөргөөн, Иисус дьиҥ Христос буоларын дакаастаан, Дамаска олорор иудейдары муннукка ыкпыта+.

Савл өлөртөн быыһанар

23Онтон ыла балайда кэм ааспыта+. 24Иудейдар, сүбэлэһэн баран, Савлы өлөрөргө санаммыттара. Ол гынан баран тугу соруммуттарын Савл билбитэ: кинини өлөрөөрү, куораттан тахсар ааны күннэри-түүннэри маныыллара. 25Ол иһин үөрэнээччилэр түүн кинини, тымтайга олордон баран, куорат истиэнэтин тас өттүгэр түһэрбиттэрэ+.

Савл Иерусалимҥа сырыыта

26Савл Иерусалимҥа кэлэн үөрэнээччилэргэ холбоһо сатаабыта да, бары киниттэн куттанар этилэр, үөрэнээччи буолбутун ким да итэҕэйбэтэҕэ. 27Онон Варнава, кинини Апостолларга илдьэ кэлэн, Савл, Дамаска баран иһэн Айыы Тойону көрбүтүн, Айыы Тойон киниэхэ тугу эппитин, кини, Дамаска сылдьан, Иисус аатын хорсуннук иһитиннэрбитин кэпсээбитэ+. 28Онон Савл аны кинилэрдиин бииргэ сылдьар буолбута, уонна туохтан да чаҕыйбакка, Иерусалим устун сылдьан, Айыы Тойон Иисус аатынан үөрэтэрэ. 29Грек тыллаах еврейдэр, Савлы, утарыласпытын иһин, өлөрөргө санаммыттара+. 30Ону билэн, бырааттара Савлы Кесарияҕа илдьибиттэрэ, онтон Тарска ыыппыттара+.

31Иудея, Галилея уонна Самария устун баар сиэркэптэргэ[*] уоскулаҥ кэмэ үүммүтэ. Кинилэр улам үүнэн-бөҕөргөөн, Айыы Тойону дириҥник ытыктыыр, Киниттэн толлор буоланнар, Сибэтиэй Тыын көмөтүнэн ахсааннара элбии турбута.

Эней уонна Тавифа

32Петр сир-сири кэрийэн Лиддаҕа олорор сибэтиэйдэргэ[*] тиийэн кэлбитэ. 33Онно босхоҥноон сыппыта аҕыс сыл буолбут Эней диэн киһини көрсүбүтэ.

34«Эней! Иисус Христос эйигин үтүөрдэр, туран тэллэххин хомуй», – диэбитэ Петр. Эней сонно туран кэлбитэ+. 35Лидда, Сарон олохтоохторо бука бары, маны көрөн, Айыы Тойоҥҥо эргиллибиттэрэ.

36Иоппияҕа[*] биир Тавифа (Серна) диэн ааттаах үөрэнээччи дьахтар баара, кини өрүү үтүөнү оҥороро, дьадаҥыларга көмөлөһөрө+. 37Ол күннэргэ Тавифа ыалдьан өлөн хаалбыта. Кинини сууйан баран, үөһээ хоско сытыарбыттара. 38Лидда Иоппияттан чугас, онон Петр Лиддаҕа баарын истэн, үөрэнээччилэр суһаллык кэлэ оҕустун диэн икки киһинэн илдьит ыыппыттара. 39Петр ол дьону кытта барсыбыта; тиийбитигэр кинини үөһээҥҥи хоско таһаарбыттара; онно огдооболор төгүрүйэн туран, ытыы-ытыы, Серна тыыннааҕар тикпит ырбаахыларын, онтон да атын таҥаһын көрдөрбүттэрэ.

40Петр барыларын хостон таһааран баран, сөһүргэстээн туран Таҥараҕа үҥпүтэ, онтон бокуонньукка туһаайан: «Тавифа, тур!» – диэбитэ. Дьахтар хараҕа аһыллан, Петры көрөн баран, оронугар олоро түспүтэ+. 41Петр, киниэхэ илиитин уунан, турарыгар көмөлөспүтэ уонна итэҕэйээччилэри, огдообо дьахталлары барыларын ыҥыран ылан, Тавифаны кинилэр иннилэригэр туруорбута+. 42Бу сурах Иоппияны биир гына тарҕанан, бэрт үгүс киһи Айыы Тойону итэҕэйбитэ. 43Петр Иоппияҕа Симон имииһиккэ элбэх хоммута.

10

Петр уонна Корнилий

10^1Кесарияҕа биир Корнилий диэн киһи баара. Кини Италия когортатын сотнига этэ. 2Корнилий дьиэтин кэргэттэрин барыларын кытта Таҥараны итэҕэйэрэ, Киниттэн толлоро; дьадаҥыларга өлгөмнүк көмөлөһөрө, өрүүтүн үҥэ сылдьара+. 3Биирдэ тоҕус чаас саҕана, Корнилий көрдөҕүнэ, Таҥара Аанньала кини дьиэтигэр киирэн: «Корнилий!» – диэн ыҥырбыта+.

4Кини, Аанньалы көрөн, куттанан: «Тугуй, Айыы Тойон?» – дии түспүтэ.

Аанньал эппитэ: «Таҥара эн үҥпүт үҥүүгүн, дьоҥҥо көмөҕүн өйдөөн кэллэ+. 5Онон билигин Иоппияҕа дьону ыытан, Петр диэн ааттанар Симоны ыҥыртар. 6Кини билигин муора кытыытыгар дьиэлээх биир Симон диэн имииһиккэ ыалдьыттаан олорор. Эһиги бүтүн дьиэ кэргэнинэн быыһанар тылгытын эйиэхэ кини этиэҕэ»+.

7Кэпсэппит Аанньала барбытын кэннэ, Корнилий икки чаҕарын уонна Таҥараны итэҕэйэр буойунун ыҥыран ылбыта; 8итиэннэ кинилэри, барытын быһааран биэрэн баран, Иоппияҕа ыыппыта.

Петр дьиктини көрүүтэ

9Нөҥүө күнүгэр, илдьиттэр айаннаан куоракка чугаһаан истэхтэринэ, алта чаас саҕана[*] Петр дьиэ үрдүгэр үҥэ тахсыбыта+. 10Кини эмискэ аччыктаан аһыан баҕаран кэлбитэ. Аһы бэлэмнии сырыттахтарына, ис-иһиттэн көтөҕүллэн, 11Халлаан арыллан турарын көрбүтэ: Халлаантан түөрт муннуга баайыылаах кэтит таҥас курдук туох эрэ иһит сиргэ түһэн эрэрэ; 12иһиккэ сир үрдүгэр баар кыыл-сүөл, эриэн үөн эгэлгэтэ, кынаттаах көтөр арааһа хааламмыт этэ.

13«Петр, туран, мантан өлөрөн сиэ!» – диэн ыҥырар саҥа иһиллибитэ.

14«Суох, туох да иһин сиэбэппин, Айыы Тойон. Мин хаһан даҕаны быртаҕы, кирдээҕи сиэбэтэҕим», – диэбитэ Петр.

15Били саҥа киниэхэ иккистээн эппитэ: «Таҥара ыраастаабытын кирдээх диэмэ»+.

16Бу маннык саҥа үстэ иһиллибитин кэннэ, иһит төттөрү[*] Халлааҥҥа тахсыбыта.

17Кини, бу туох суолталаах көстүү буолуой диэн толкуйга түһэн олордоҕуна, били Корнилий ыыппыт дьоно, имииһит Симон дьиэтин ыйдаран, олбуорун ааныгар кэлэн, тохтообуттара.

18«Петр диэн ааттаах Симон манна баар дуо?» – диэн үөгүлээбиттэрэ кинилэр.

19Тугу көрбүтүн өйдүү сатыы олордоҕуна, Тыын Петрга: «Көр, ол үс киһи эйигин көрдүү сылдьаллар, – диэбитэ. –+
20Аллара түһэн, кыратык да саараҥнаабакка, ити дьоннуун барыс – кинилэри эйиэхэ Мин ыыппытым».

21Кини, аллара түһэн, Корнилий ыыппыт дьонугар: «Көрдүүр киһигит бу баарбын, – диэбитэ. – Туох соруктаах кэллигит?»

22Анарааҥҥылар эппиттэрэ: «Биһигини Корнилий сотник ыытта. Корнилий Таҥараттан толлор үтүөкэн киһи, иудей норуота кинини сөбүлүүр. Сибэтиэй Аанньал киниэхэ: „Петры дьиэҕэр ыҥыран этэр тылын иһит“, – диэн соруйбут үһү»+. 23Петр дьону, дьиэҕэ ыҥыран киллэрэн, күндүлээбитэ.

Корнилий дьиэтигэр

Нөҥүө күнүгэр Петр кинилэри кытта айаҥҥа туруммута; сорох Иоппиятааҕы бырааттара эмиэ барсыбыттара. 24Сарсыныгар Кесарияҕа кэлбиттэрэ. Корнилий, урууларын-аймахтарын, чугас доҕотторун мунньан, күүтэн олороро. 25Петр дьиэҕэ киирэн истэҕинэ, Корнилий утары кэлэн, сөһүргэстии түһэн, сүгүрүйбүтэ+.

26Петр кинини туруоран: «Тур, доҕор, мин эмиэ киһибин ээ», – диэбитэ+.

27Иккиэн, кэпсэтэ-кэпсэтэ, дьиэҕэ киирбиттэрэ: элбэх киһи мустан олороро. 28Петр кинилэргэ эппитэ: «Иудей киһитэ атын омук дьонун кытта чугасаһара, кинилэргэ сылдьара бобулларын эһиги билэҕит; ол эрээри Таҥара миэхэ кими да кирдээх, куһаҕан дии санаама диэн эппитэ+. 29Онон ыҥырбыккытыгар мин биир тылы утары эппэккэ кэллим. Миигин туох дьыалаҕа ыҥыртардыгыт?»

30Корнилий кэпсээбитэ: «Түөрт хонуктааҕыта, эмиэ баччаҕа диэри постанан баран[*], тоҕус чааска дьиэбэр үҥэ турдахпына, арай иннибэр сандаархай таҥастаах киһи көстөн кэлэн эттэ: 31„Корнилий, эн үҥэриҥ тиийдэ, дьадаҥыларга көмөҕүн Таҥара өйдөөн кэллэ, 32онон Иоппияҕа киһитэ ыытан Симон Петры ыҥыртар; кини муора кытылыгар имииһит Симон дьиэтигэр ыалдьыттыы олорор; кини, кэлэн, эйиэхэ барытын этиэҕэ[*]“. 33Мин сонно эйигин ыҥыртара ыыппытым. Дьэ онон кэлбитиҥ олус үчүгэй. Таҥара[*] эйиэхэ тугу соруйбутун сиһилии истээри, билигин бу биһиги Кини иннигэр турабыт».

Петр тыл этиитэ

34«Таҥара кими да чорбоппотун дьэ дьиҥ-чахчы биллим, – диэн саҕалаабыта Петр этэр тылын. –+
35Таҥара хайа да норуокка Киниттэн толлор, кырдьыгы тутуһар дьону сөбүлүүр+. 36Кини, Иисус Христос биэрэр эйэтин туһунан Евангелиены иһитиннэртэрэн, Израиль норуотугар Бэйэтин тылын тиэрдибитэ. Туох баар барытын Айыы Тойоно Иисус буолар. 37-38Иоанн сүрэхтэнэргэ ыҥырбытын кэнниттэн, Галилеяттан саҕалаан бүтүн Иудея устун туох буолбутун эһиги бэйэҕит билэҕит: Таҥара Назарет Иисуһун Сибэтиэй Тыынынан уонна сүдү күүһүнэн бэлиэтээбитэ, Кини, Таҥараны кытта бииргэ буолан, сир-сир аайы үтүөнү оҥороро, адьарайга бохсуттарбыттары барыларын үтүөрдэрэ++. 39Иисус Иудея дойдутугар уонна Иерусалимҥа тугу оҥорбутун туоһулара бу биһиги баарбыт. Онтон Кинини кириэскэ ыйаан өлөрбүттэрэ. 40-41Өлбүтэ үһүс күнүгэр Таҥара Кинини тилиннэрэн баран, норуокка барытыгар буолбакка, Бэйэтэ эрдэттэн талан ылбыт туоһуларыгар эрэ, ол аата өлөн баран тиллибитин кэннэ, Кинилиин бииргэ аһаан-сиэн сылдьыбыт дьоҥҥо – биһиэхэ эрэ – көрдөрбүтэ. 42Уонна Кини тыыннаахтары да, өлбүттэри да дьүүллүүргэ анаабыт Судьуйата Иисус буоларын дьоҥҥо иһитиннэрэрбитигэр, туоһулуурбутугар соруйбута+. 43Пророктар бары Кини туһунан туоһулууллар: Иисуһу итэҕэйэр ханнык баҕарар киһи аньыыта-буруйа Кини аатынан бырастыы буолуоҕа»+.

Омуктар Сибэтиэй Тыыны ылыналлар

44Петр өссө этэн бүтэ илигинэ, кинини истээччилэргэ барыларыгар Сибэтиэй Тыын киирбитэ. 45-46Петры кытта кэлсибит итэҕэйэр еврейдэр бу дьон, араас атын тылларынан саҥаран, Таҥараны айхаллыылларын истэн, Сибэтиэй Тыын бэлэҕэ атын омуктарга эмиэ бэриллибитин көрөн, олус сөхпүттэрэ. Онуоха Петр эппитэ:+
47«Сибэтиэй Тыыны эмиэ биһиги курдук ылыммыт дьон уунан сүрэхтэнэллэрин ким туорайдаһыан сөбүй?»+

48Инньэ диэн баран Иисус Христос аатыгар сүрэхтэнэллэригэр соруйбута. Кинилэр Петртан өссө да аҕыйах хонукка хаала түс диэн көрдөспүттэрэ+.

11

Петр Иерусалим сиэркэбигэр тыл этэр

11^1Таҥара тылын омуктар эмиэ ылыммыттарын Апостоллар уонна Иудея итэҕэйээччилэрэ истибиттэрэ. 2-3Петр Иерусалимҥа кэлбитигэр итэҕэйбит еврейдэр кинини: «Эн баран, быһыллыбатах дьону кытта бииргэ аһаабыккын», – диэн хомуруйбуттара++.

4Туох буолбутун Петр кинилэргэ саас-сааһынан кэпсээн барбыта: 5«Мин Иоппия куоракка, үҥэ тураммын, ис-испиттэн өрө көтөҕүллэн кэлбитим. Ол туран көрдөхпүнэ, арай, түөрт муннугуттан тиирэ тардыллыбыт улахан таҥаска майгынныыр туох эрэ иһит халлаантан түһэн кэлэн аттыбар тохтообута+. 6Иһин өҥөйөн көрбүтүм: онно түөрт атахтаах арааһа, адьырҕа кыыллар, эриэн үөннэр, көтөрдөр бааллара. 7Арай онтон саҥа иһиллэн: „Тур, Петр, мантан өлөрөн сиэ“, – диэбитэ.

8„Суох, Айыы Тойон, туох да быртах, кирдээх мин айахпар хаһан да киирэ илик“, – диэн хоруйдаабытым. 9„Таҥара ыраастаабытын кирдээх диэмэ“, – били саҥа халлаантан иккиһин иһиллибитэ+. 10Бу курдук үс төгүл хатыламмыта, онтон барыта халлааҥҥа төттөрү тахсан барбыта. 11Арай сонно мин олорор дьиэм[*] иннигэр Кесарияттан сорукка ыыппыт үс киһилэрэ кэлэн тохтообуттара. 12Тыын кинилэрдиин саараҥнаабакка барсарбар эппитэ. Миигин кытта бу алта бырааттарым барсыбыттара. Баран киһибит дьиэтигэр киирбиппит+. 13-14Хаһаайыммыт дьиэтин иһигэр сибэтиэй Аанньалы көрбүтүн, Аанньал киниэхэ „Иоппияҕа дьонно ыытан, Петр диэн ааттанар Симоны ыҥыртар, кини эйиэхэ бэйэҕин уонна дьиэ кэргэҥҥин бүтүннүүтүн быыһыыр тыллары этиэҕэ“ диэн эппитин кэпсээбитэ+.

15Мин саҥардыы кэпсээн эрдэхпинэ, урут биһиэхэ курдук, Сибэтиэй Тыын кинилэргэ эмиэ түһэн киирбитэ+. 16Онуоха мин: „Иоанн уунан сүрэхтиирэ, эһиги буоллаҕына Сибэтиэй Тыынынан сүрэхтэниэххит“, – диэн Айыы Тойон урут биһиэхэ этэрин өйдөөн кэлбитим+. 17Өскөтүн Таҥара биһиэхэ, Айыы Тойон Иисус Христоһу итэҕэйбиттэргэ, биэрбит бэлэҕин кинилэргэ эмиэ бэлэхтиир буоллаҕына, Таҥараҕа мэһэйдэһэр ол мин кимминий?»+

18Кинилэр маны истэн уоскуйан: «Ол аата омуктар олоххо тиксэллэрин туһугар, аньыыны билинэр кыах кинилэргэ эмиэ бэлэхтэммит буоллаҕа», – диэн Таҥараҕа айхал эппиттэрэ.

Антиохия христианнара

19Стефан өлбүтүн кэннэ саҕаламмыт сойуолааһынтан куоппут дьон Финикияҕа, Кипргэ уонна Антиохияҕа тиийбиттэрэ. Кинилэр Таҥара тылын еврейдэргэ эрэ иһитиннэрэллэрэ+. 20Ол эрээри сорохторо, Кипртэн, Киринеяттан төрүттээхтэрэ, Антиохияҕа кэлэн, Айыы Тойон Иисус туһунан атын омуктарга кэпсээбиттэрэ. 21Айыы Тойон күүстээх илиитинэн көмөлөһөн, үтүмэн үгүс киһи, итэҕэли ылынан, Айыы Тойоҥҥо эргиллибитэ.

22Бу туһунан сурах Иерусалим сиэркэбигэр тиийбитигэр кинилэр Варнаваны Антиохияҕа барарга сорудахтаабыттара+. 23Варнава онно тиийэн, Таҥара кинилэргэ биэрбит илгэлээх үтүөтүн көрөн, үөрбүтэ уонна барыларын ис сүрэххититтэн Айыы Тойоҥҥо итэҕэллээх буолуҥ диэн ыҥырбыта. 24Кини Сибэтиэй Тыыны уонна итэҕэли толору ылыммыт үтүөкэн киһи этэ, онон бэрт элбэх киһи Айыы Тойоҥҥо кэлбитэ+.

25Бу кэнниттэн Варнава Савлы көрдүү Тарска аттаммыта, кинини, онтон булан ылан, Антиохияҕа илдьэ барбыта+. 26Кинилэр сылы быһа сиэркэпкэ сылдьан, элбэх дьону мунньан үөрэппиттэрэ. Үөрэнээччилэр «христианнар» диэн аан бастаан Антиохияҕа ааттаммыттара.

27Ол саҕана Антиохияҕа Иерусалимтан пророктар кэлбиттэрэ+. 28Олортон биирдэстэрэ, Агав диэн ааттаах киһи, туран, Сибэтиэй Тыын күүһүнэн өтө көрөн, аан дойду үрдүнэн улуу сут буолуохтааҕын эппитэ (ол сут Клавдий император саҕана кэлбитэ)+. 29Онон үөрэнээччилэр кыахтара тиийэринэн Иудеятааҕы бырааттарыгар көмө ыытарга быһаарыммыттара. 30Хомуйбут үптэрин Варнавалаах Савлынан пресвитердэргэ ыыппыттара.

12

Петр хаайыыттан дьиктитик босхолонуута

12^1Ол саҕана Ирод ыраахтааҕы күөмчүлээн, сиэркэп сорох дьонун сойуолаһан барбыта. 2Кини Иоанн быраатын Иаковы болотунан кэртэрэн өлөртөрбүтэ+. 3Иудейдар санаалара көнньүөрбүтүн көрөн, Петры эмиэ хаайбыта. Бу Көтөхтөрүүтэ суох Килиэп бырааһынньыгын саҕана этэ+. 4Кини Петры, туттаран, хаайыыга уктарбыта уонна Паасха кэнниттэн норуот иннигэр дьүүлгэ таһаараары, түөртүү киһилээх түөрт симиэнэ харабылы туруоран, маныырга дьаһайбыта+. 5Петр хааллан олорор кэмигэр сиэркэп, кыһаллан туран, кини туһугар Таҥараҕа үҥпүтэ+.

6Ирод кинини дьүүллүү таһаарыахтаах күнүн иннинээҕи түүн Петр, икки буойун ыккардыгар икки сыабынан бохсуллан, утуйа сыппыта, харабыллар ааҥҥа манаан тураллара. 7Эмискэ Айыы Тойон Аанньала баар буолбута, хаайыы иһигэр сырдык сыдьаайбыта. Аанньал Петры өттүккэ анньан уһугуннаран баран: «Тура оҕус», – диэбитэ. Петр илиитин бохсубут сыаптар төлө барбыттара+.

8«Кургун баан, атаххын кэт», – диэбитэ Аанньал.

Петр кини эппитин толорбута. Онтон Аанньал: «Таҥнан миигин батыс», – диэбитэ.

9Аанньал тугу гынара дьиҥнээҕин-дьиҥэ суоҕун билбэккэ эрэ, көннөрү көстүү эрэ быһыылаах диэн саныы-саныы, Петр тахсан батыһан испитэ. 10Бастакы икки харабылы ааһан, куоракка тахсар тимир ааҥҥа тиийэн кэлбиттэригэр аан бэйэтэ аһылла биэрбитэ. Тахсан куорат биир уулуссатын ааһалларын кытта, Аанньал эмискэ суох буолан хаалбыта+.

11Дьэ онно Петр өйдөнөн кэлбитэ: «Билигин чахчы көрдүм: Айыы Тойон Аанньалын ыытан, миигин Ирод илиититтэн уонна иудей норуота эрэммит былаҕайыттан быыһаан ылла»+.

12Тула өттүн көрүнэн баран, кини Марк диэн ааттаах Иоанн ийэтэ Мария дьиэтигэр элбэх киһи мустан үҥэ олороругар тиийбитэ+. 13Петр олбуор аанын тоҥсуйбутугар Рода диэн дьиэ үлэһитэ кыыс ким кэлбитин билэ тахсыбыта. 14Кыыс Петр куолаһын билэн, үөрүүтүттэн олбуор аанын да аспакка, дьиэҕэ төттөрү сүүрэн киирэн: «Таһырдьа Петр турар!» – диэбитэ.

15Онуоха анарааҥҥылар: «Өй-мэй буолбуккун ээ», – дэспиттэрэ. Кыыс эппитин этэ турбута. «Аанньала сылдьар эбит», – диэбиттэрэ онуоха+.

16Петр тохтообокко тоҥсуйа турбута. Ааны дьэ аһан, кинини көрөн бары олус соһуйбуттара. 17Кини саҥарымаҥ диэн илиитинэн бэлиэ биэрэн баран, Айыы Тойон хайдах кинини хаайыыттан таһаарбытын кэпсээбитэ итиэннэ: «Бу туһунан Иаковка уонна бырааттарбытыгар иһитиннэрээриҥ», – диэт, тахсан атын сиргэ барбыта+.

18Сарсыарда, Петр мэлийэн, буойуннар аймалҕан бөҕө буолбуттара. 19Ирод, Петры көрдөөн булбакка, харабыллары, доппуруостаан баран, өлөрөргө уурбута. Бу кэнниттэн кини Иудеяттан Кесарияҕа баран олорбута.

Ирод өлүүтэ

20Ирод Тирдээх Сидон олохтоохторугар улаханнык уордайбыта. Кинилэр аһы-үөлү ыраахтааҕы уобалаһыттан ылар буолан, бары биир санаанан киниэхэ тиийбиттэрэ уонна үрдүкү үлэһитин, Власты, бэйэлэрин диэки тардан, эйэлэһэргэ көрдөспүттэрэ.

21Болдьохтоох күнүгэр Ирод ыраахтааҕылыыр таҥаһын кэтэн, торуонугар олорон баран, олохтоохторго тыл эппитэ. 22«Бу киһи этиитэ буолбатах, Таҥара этиитэ!» – диэн норуот саҥа аллайа турбута. 23Таҥара албан аатын бэйэтигэр ылыммытын иһин, сонно Айыы Тойон Аанньала ыарыынан сууһаран, Ирод чиэрбэҕэ быһа сиэтэн өлбүтэ+.

24Таҥара тыла улам үүнэн, тарҕанан-тэнийэн испитэ+. 25Варнавалаах Савл соруктарын толорон, Марк диэн ааттаммыт Иоанны илдьэ Иерусалимтан Антиохияҕа төннүбүттэрэ+.

13

Варнавалаах Павелы сорукка ыытыы

13^1Антиохиятааҕы сиэркэпкэ пророктар уонна үөрэтээччилэр бааллара: Варнава, Нигер диэн хос ааттаах Симон, Киринеяттан төрүттээх Луций, Ирод[*] ыраахтааҕылыын бииргэ иитиллибит Манаил уонна Савл+. 2Кинилэр Айыы Тойоҥҥо сулууспалыы, постана сылдьар кэмнэригэр Сибэтиэй Тыын эппитэ: «Мин ыҥырар дьыалабын толороллоругар Варнавалаах Савлы иккиэннэрин туспа арааран ылыҥ»+. 3Онон постанан туран үҥэн, иккиэннэригэр илиилэрин ууран баран, айаҥҥа атаарбыттара.

4Сибэтиэй Тыын сорукка ыыппыт дьоно – Варнавалаах Савл, Селевкияҕа барбыттара, онтон Кипргэ устубуттара; 5Саламиҥҥа сылдьан, иудейдар синагогаларыгар Таҥара тылын иһитиннэрбиттэрэ; Иоанн көмөлөһөөччү буолан, кинилэри кытта бииргэ сылдьыбыта+.

6Арыыны бүтүннүүтүн кэрийэн баран, Пафоска тиийэн биир сымыйа пророгу, Вариисус диэн хомуһуннаах иудей киһитин, көрсө түспүттэрэ+. 7Кини Сергий Павел диэн проконсулу – улахан өйдөөх киһини – кытта сылдьара. Сергий Павел Варнавалаах Савлы ыҥыртаран ылан, Таҥара тылын истиэн баҕарбыта.

8Аптаах Элима (бу аат суолтата «аптаах» диэн) уобалас баһылыгын итэҕэлтэн тэйитээри кинилэргэ туорайдаһа сатаабыта. 9Савл (Павел), Сибэтиэй Тыынынан туолан, кинини утары көрөн туран, эппитэ:+
10«Араас албынынан, хара дьайынан туолбут адьарай уола, кырдьык өстөөҕө! Айыы Тойон көнө суолуттан туората сатыыргын хаһан тохтотоҕун? 11Көр бу, Айыы Тойон эйиэхэ илиитин көтөҕөр: эн, кэмэ кэлиэр диэри, хараҕа суох буолуоҥ, күн сырдыгыттан матыаҥ».

Сонно Элима им балай хараҥаҕа саба бүрүйтэрэн, сирдьит көрдөөн эргичиҥнии түспүтэ. 12Уобалас баһылыга, маны көрөн, Айыы Тойон үөрэҕин сөҕөн, итэҕэли ылыммыта.

Писидия Антиохиятыгар

13Пафостан уунан айаннаан, Павел аргыстарыныын Памфилия Пергатыгар кэлбиттэрэ. Манна Иоанн, кинилэртэн арахсан, Иерусалимҥа төннүбүтэ+. 14Кинилэр, Пергаттан салгыы айаннаан, Писидия Антиохиятыгар тиийэн, субуота күн синагогаҕа киирэн олорбуттара. 15Сокуонтан уонна Пророктартан ааҕан баран, синагога салайааччылара кинилэргэ дьон ыытан: «Бырааттарбыт, норуокка этэрдээх-үөрэтэрдээх буоллаххытына, тылла этиҥ», – диэн илдьиттээбиттэрэ+.

16Павел, туран илиитинэн бэлиэ биэрэн баран, эппитэ: «Израиль дьоно уонна Таҥараны ытыктааччылар бука бары, истиҥ! 17Израиль норуотун Таҥарата биһиги өбүгэлэрбитин талан ылан баран, өссө Египеккэ олордохторуна, кинилэри өрө тутан, күүстээх илиитинэн ол сиртэн сиэтэн таһаарбыт+. 18Кини норуоту, Египеттэн таһааран баран, кураайы куйаарга түөрт уонча сыл устата аһатан-сиэтэн илдьэ сылдьыбыт,+
19онтон Ханаан сиригэр олорор сэттэ норуоту имири эһэн баран, сирдэрин Израиль дьонугар үллэрэн биэрбит. 20Бу кэнниттэн, түөрт сүүс биэс уон сыл кэриҥэ ааспытын кэннэ, кинилэргэ Самуил пророкка тиийэ араас судьуйалары биэртэлээбит. 21Онтон өбүгэлэрбит ыраахтааҕы көрдөөбүттэригэр, Таҥара кинилэргэ ыраахтааҕыны – Вениамин аҕатын ууһуттан төрүттээх Кис уолун Саулу – биэрбит. Ити курдук түөрт уон сыл ааспыт. 22Таҥара кэлин, Саулу туоратан баран, ыраахтааҕынан Давиды аныырыгар кини туһунан маннык туоһулаан эппит: „Мин сүрэҕим сөбүлүүр киһитин, Иессей уолун Давиды, буллум, онон тугу соруйбуппун барытын кини толоруо“+. 23Таҥара эрэннэрбитин толорон, Израилы Быыһааччыны – Иисуһу – Давид удьуордарыттан таһаарбыта. 24Кини кэлиэн аҕай иннинэ, Иоанн Израиль норуотун бүтүннүүтүн аньыыны билинии бэлиэтигэр сүрэхтэнэргэ ыҥырбыт+. 25Иоанн суолун түмүктүүрүгэр: „Эһиги миигин ким буолуо дии саныыгытый? – диэбит. – Мин эһиги кэтэһэргититтэн атыммын. Кини мин кэннибиттэн кэлэн иһэр, мин Кини атаҕын таҥаһын быатын да сүөрэргэ сөбө суохпун“+.

26Бырааттарым, Авраам удьуордара уонна Таҥараҕа сүгүрүйэр атын да дьон! Бу быыһабыл туһунан илдьит эһиэхэ ыытылынна. 27Иерусалим олохтоохторо уонна тойотторо Кинини, билбэккэлэр, хас субуота аайы ааҕыллар Пророктар тылларыгар хайдах этиллибитэй да, сол курдук дьүүллээбиттэрэ+. 28Өлөрөргө төрүөт буолар ханнык да буруйу булбаккалар, Кинини өлөрөрүгэр Пилаттан көрдөспүттэрэ+. 29Суруйууларга этиллибити барытын толорон баран, Кинини кириэстэн устан хоруопка сытыарбыттара+. 30Ол эрээри Таҥара Кинини өлөр өлүүттэн тилиннэрбитэ+. 31Иисус Галилеяттан Иерусалимҥа Кинини кытта бииргэ кэлсибит дьоҥҥо – билигин норуокка Кини туһунан туоһулааччыларга – элбэх күн устата көстүбүтэ+.

32Биһиги эмиэ эһиэхэ үөрүүлээх илдьити иһитиннэрэбит: Таҥара биһиги өбүгэлэрбитигэр эрэннэрбит тылын толордо, биһиэхэ, кинилэр удьуордарыгар, Иисуһу тилиннэрдэ+. 33Бу туһунан иккис псаломҥа „Эн Миэхэ Уолум буолаҕын, бүгүн Мин Эйиэхэ Аҕа буоллум“ диэн этиллэр. 34Оттон Кинини өлүүттэн тилиннэрэн, Кини этэ-сиинэ симэлийэн сүппэтин туһунан „Давидка биэриэх буолан эрэннэрбит үтүө суолларбын эйиэхэ экчи биэриэм“ диэн этэр+. 35Ол иһин атын псаломҥа „Сибэтиэйгин ииҥҥэ симэлитиэҥ суоҕа“ диэн этии эмиэ баар+.

36Давид бэйэтин кэмигэр Таҥара соруйбут соругун толорон баран, уһун уутун утуйбута; уҥуоҕа өбүгэлэрин аттыгар хараллан, сири кытта сир буолбута+. 37Оттон Иисуһу Таҥара өлөр өлүүттэн тилиннэрбитэ, онон Кини кэхтиини билбэтэҕэ.

38Бырааттарыам, эһиги аньыыгыт-буруйгут Кини туһугар бырастыы буоларын билиэх тустааххыт+. 39Кинини итэҕэйэр ханнык баҕарар киһи Моисей Сокуона кыайан босхолооботох туох баар аньыытыттан-буруйуттан Кини көмөтүнэн босхолонор+. 40-41Пророктар: „Көрүҥ бу, күлүү-элэк оҥостооччулар! Бэркиһээбитинэн сүтүҥ, дьүгэлийиҥ! Кэпсээбиттэрин да иһин итэҕэйбэт суолгутун Мин эһиги үйэҕитигэр оҥоробун“, – диэн эппиттэрэ. Онон кинилэр эппит тыллара эһиэхэ тиийбэтин туһугар, сэрэнэн сылдьыҥ».

42Иудей синагогатыттан[*] тахсан истэхтэринэ, омуктар кинилэртэн, аныгыскы субуотаҕа эмиэ кэлэн, бу туһунан кэпсииллэригэр көрдөспүттэрэ. 43Мустубут дьон тарҕаспытын кэннэ, үгүс иудейдар уонна иудей итэҕэлин ылынан Таҥараҕа сүгүрүйэр омук дьоно Павеллаах Варнаваны кэннилэриттэн батыһан барбыттара. Апостоллар, кинилэри кытта кэпсэтэн, Таҥара илгэлээх үтүөтүгэр бас бэринэн олоруҥ диэн, үөрэппиттэрэ-өйдөппүттэрэ+.

44Аныгыскы субуотатыгар куорат барыта кэриэтэ Таҥара тылын[*] истээри тоҕуоруспута. 45Норуот мустубутун көрөн, иудейдар ордук санааннар, тыл быраҕан, үөҕэн, Павел этэрин барытын утарсан барбыттара+. 46Павеллаах Варнава чаҕыйбатахтара: «Биһиги Таҥара тылын бастакынан эһиэхэ тиэрдиэхтээх этибит. Ону киэр анньар, бараммат олоххо тиксэргитин бэйэҕитигэр сөбө суох диир буоллаххытына, бу тылы атын омуктарга иһитиннэрэр буолуохпут+. 47Айыы Тойон биһиэхэ: „Эн сир уһуктарыгар тиийэ быыһабылы аҕаларыҥ туһугар, Мин Эйигин бары омуктарга сыдьаайар сырдык оҥордум“, – диэн кэс тылын этэн турар»+.

48Омук дьоно, маны истэн үөрэн-көтөн, Айыы Тойон тылын айхаллаан, бараммат олоххо анаммыт өттүлэрэ бары итэҕэйбиттэрэ.

49Айыы Тойон тыла дойду бүттүүнүн устун тэнийэн-тарҕанан испитэ. 50Ол эрээри иудейдар, таҥараһыт баай дьахталлары, куорат бас-көс дьонун кучуйан, Павеллаах Варнаваны, сойуолатан, бэйэлэрин сирдэриттэн үүрдэрэн кэбиспиттэрэ+. 51Павеллаах Варнава буоллаҕына, атахтарын быылын тэбээн баран, Иконияҕа барбыттара+. 52Оттон үөрэнээччилэр бары, Сибэтиэй Тыынынан туолан, үөрэ-көтө сылдьыбыттара+.

14

Иконийга

14^1Иконийга кэлэн, үгэстэринэн, иудей синагогатыгар киирэн, көй элбэх иудейдар да, омук дьоно да итэҕэйэрин курдук, ылыннарыылаахтык үөрэппиттэрэ+. 2Ол эрээри итэҕэйбэт иудейдар омук дьонун өйүн-санаатын сүһүрдэн, кинилэри бырааттыыларга утары туруорбуттара. 3Ону ол диэбэккэ, Апостоллар, манна өссө да өр хаалан, Айыы Тойон туһунан хорсуннук кэпсээбиттэрэ. Айыы Тойон Бэйэтин илгэлээх үтүөтүн туһунан үөрэтэр тылы туоһулаан, кинилэр илиилэринэн бэлиэлэри, араас дьиктилэри оҥороро+. 4Куорат дьоно икки аҥыы хайдыбыта: сорохторо иудейдар диэки охтубуттара, атыттара Апостоллар диэки буолбуттара+. 5Омуктар иудей тойотторун кытта куомуннаһан Павеллаах Варнаваҕа саба түһэн, тааһынан тамнаан өлөрөргө санаммыттарын 6билэн, Апостоллар Ликаония куораттарыгар Листраҕа, Дербаҕа баран биэрбиттэрэ уонна ол эргин атын сирдэринэн сылдьан+
7Евангелиены иһитиннэрбиттэрэ.

Листраҕа уонна Дербаҕа

8Листраҕа биир төрүөҕүттэн босхоҥ, хаһан да хаамар диэни билбэтэх киһи баара;+
9кини Павел этэр тылын истэ олорбута. Павел киниэхэ хараҕын хатаан, бу киһи итэҕэлэ кинини үтүөрдэр кыахтааҕын көрөн,+
10доргуччу эппитэ: «Айыы Тойон Иисус Христос аатыгар эйиэхэ этэбин: сүһүөххэр тур!» Киһи сонно ойон туран хаампытынан барбыта+.

11Мустубут дьон, Павел тугу гыммытын көрөн, Ликаония тылынан: «Киһи дьүһүнүн-бодотун ылынан, биһиэхэ таҥаралар түспүттэр!» – диэн хаһыытаспыттара+. 12Онон Варнаваны Зевс, оттон Павелы, үксүн кини саҥарарын иһин, Гермес диэн ааттаабыттара. 13Зевс храмын үлэһитэ (храма куорат таһыгар баара), куорат ааныгар оҕустардаах, өрүллүбүт бөнүөктэрдээх кэлэн, норуоту кытта бииргэ сиэртибэ биэрэрдии оҥостубута.

14Ону истэн, Апостоллар, Павеллаах Варнава, таҥастарын хайыта тыыттан баран, дьон ортотугар ойон киирэн:+
15«Доҕоттор! Бу туох ааттааҕы быһыыланан эрэҕит? – диэн күөмэйдэрин муҥунан саҥаран тохтото сатаабыттара. – Биһиги эмиэ эһиги курдук дьоммут ээ! Эһиги сымыйа таҥаралартан киэр хайыһаҥҥыт сири-халлааны, муораны уонна онно баары барытын айбыт Тыыннаах Таҥараҕа эргиллэргит туһугар, биһиги эһиэхэ Евангелиены иһитиннэрэбит+. 16Ааспыт көлүөнэлэргэ Кини хас биирдии норуот бэйэтин суолунан сылдьарын бопсубатаҕа эрээри, 17өрүү үтүөнү оҥорон, биһиэхэ халлаантан ардаҕы ыытан, сайынын өлгөм үүнүүнү биэрэн, аһыыр аспытын хааччыйан, сүрэхпитин үөрүүнэн толорон, Бэйэтин туһунан туоһулуура»+. 18Инньэ гынан кинилэргэ сиэртибэ биэрэ сатыыр норуоту бэрт эрэйинэн тохтотон дьиэлэригэр ыыталаабыттара.

Манна хаалан үөрэтэ сырыттахтарына, 19Антиохияттан уонна Иконийтан иудейдар тиийэн кэлбиттэрэ. Ол иудейдар, хорсуннук үөрэтэ сылдьар Апостоллары «кырдьыгы тугу да эппэттэр, барыта сымыйаны саҥараллар» диэн утаран, норуоту кинилэртэн тэйитэр курдук тылларыгар киллэрбиттэрэ. Итиэннэ дьону күөртээн Павелы тааһынан тамнатан баран, өллө диэн, куорат тас өттүгэр соһон кэбиспиттэрэ+. 20Тулатыгар үөрэнээччилэрэ үмүөрүспүттэригэр Павел туран куоракка киирбитэ; онтон нөҥүө күнүгэр Варнавалыын Дербаҕа барбыта.

Сирия Антиохиятыгар төннүү

21Бу куоракка Евангелиены иһитиннэрэн, бэрт элбэх киһи үөрэнээччи буоларын ситиһэн баран, төттөрү Листранан, Иконийынан, Антиохиянан барбыттара; 22суолларын былаһын тухары үөрэнээччилэр санааларын бөҕөргөтө, итэҕэллэрин ыһыктыбаттарыгар такайа, «Таҥара Саарыстыбатыгар биһиги элбэх эрэйи көрсөн киириэхтээхпит» диэн үөрэтэ испиттэрэ;+
23сиэркэптэргэ сылдьан пресвитердэри анаталаабыттара уонна постанан туран үҥэн баран, кинилэри барыларын итэҕэйбит Таҥараларын көрүүтүгэр-истиитигэр туттарбыттара+. 24Онтон Писидияны ааһан, Памфилияҕа кэлбиттэрэ, 25Перга дьонугар Айыы Тойон тылын[*] иһитиннэрэн баран, Атталияҕа барбыттара. 26Кинилэр Антиохияҕа – бу түмүктээбит үлэлэрин саҥа саҕалыылларыгар бырааттара кинилэри Таҥара үтүө кыһамньытыгар туттарбыт сирдэригэр – уунан айаннаабыттара+. 27Онно тиийэн сиэркэби түмэн, Таҥара кинилэргэ тугу оҥорбутун, хайдах атын омуктарга итэҕэл аанын тэлэйэн биэрбитин кэпсээбиттэрэ. 28Кинилэр үөрэнээччилэри кытта Антиохияҕа өссө да өр буолбуттара.

15

Иерусалимҥа буолбут Сүбэ Мунньах (Собор)

15^1Иудеяттан ханнык эрэ дьон Антиохияҕа кэлэн, итэҕэйээччилэри: «Моисей сиэрин-туомун толорон быһыллыбатаххытына, эһиги быыһанар кыаххыт суох буолуо», – диэн үөрэппиттэрэ. 2Павел да, Варнава да ону кытта сөбүлэспэккэлэр, улахан мөккүөр саҕаламмыта. Онон Павеллаах Варнаваны уонна бэйэлэриттэн хас да киһини талан, кинилэри Иерусалимҥа ыытан Апостолларга уонна пресвитердэргэ бу дьыаланы быһаартарарга сүбэлэспиттэрэ+.

3Сиэркэп ыыппыт дьоно Финикиянан, Самариянан ааһан иһэн, атын омуктар итэҕэли ылыммыттарын туһунан кэпсээн, бырааттарын барыларын үөрдүбүттэрэ. 4Иерусалимҥа тиийбиттэригэр оннооҕу сиэркэп да, Апостоллар, пресвитердэр да бары үөрэ көрсүбүттэрэ; тиийбит дьон кинилэргэ Таҥара тугу оҥорбутун, атын омуктарга итэҕэл аанын тэлэччи аспытын кэпсээбиттэрэ.

5Онуоха фарисейдар бөлөхтөрүттэн итэҕэйбит дьон туран: «Итэҕэйбит омук дьоно быһыллыах тустаахтар; кинилэртэн Моисей Сокуонун тутуһалларын ирдэниллиэхтээх», – диэбиттэрэ.

6Апостоллар уонна пресвитердэр бу дьыаланы дьүүллэһээри мустубуттара. 7Уһун быһаарсыы кэнниттэн Петр туран эппитэ: «Бырааттарым! Омук дьоно Евангелиены миигиттэн истэн итэҕэли ылыналларын туһугар, Таҥара хара маҥнайгыттан миигин эһигиттэн талан ылбытын билэҕит+. 8Киһи сүрэҕин курдат билэр Таҥара син биир биһиэхэ курдук кинилэргэ эмиэ Сибэтиэй Тыыны бэлэхтээн, кинилэри ылынарын көрдөрбүтэ+. 9Сүрэхтэрин итэҕэлинэн ыраастаабыт буолан, кинилэри да, биһигини да туох да диэн араарбатаҕа+. 10Оччотугар эһиги тоҕо өбүгэлэрбит да, бэйэбит да кыайан көтөхпөтөх бурҕалдьыбытын үөрэнээччилэргэ кэтэрдэн, Таҥараны үтэн-анньан көрөҕүт+? 11Биһиги эмиэ кинилэр курдук Иисус Христос Айыы Тойон үтүөтүнэн быыһанарбытын итэҕэйэбит»+.

12Онуоха мунньах бүтүннүү ах барбыта. Бары чуумпуран олорон, Варнавалаах Павел кэпсээннэрин – Таҥара омук дьонугар кинилэринэн көрдөрбүт дьиктилэрин, сөҕүмэр бэлиэлэрин туһунан – истибиттэрэ.

Иаков тыл этиитэ

13Кэпсээн бүппүттэрин кэннэ тылы Иаков ылбыта: «Бырааттарым! Аны миигин истиҥ+. 14Таҥара Бэйэтин аатыгар омуктартан норуот талан, кинилэргэ үтүө кыһамньытын көрдөрбүтүн Симон быһааран биэрдэ. 15Пророктар этиилэрэ эмиэ итиннэ сөп түбэһэр; Суруйууларга этиллэр: 16„Кэлин эргиллэн кэлэммин, Давид сууллубут дьиэтин хат туруоруом, урусхал быыһыттан таһааран, чөлүгэр түһэриэм. 17Оччоҕо атыттар, Мин ааппын истибит норуоттар бары Айыы Тойону көрдүүр буолуохтара, – диир Айыы Тойон, маны барытын Оҥорооччу“. 18Бу туһунан былыр-былыргыттан биллэрбит Таҥара этиитэ итинник.

19Онон Таҥараҕа хайыһан эрэр омук дьонугар туорайдаспат сөп дии саныыбын. 20-21Биһиги кинилэргэ сурукта суруйуоҕуҥ. Моисей Сокуона былыр-былыргыттан хас куорат аайы үөрэтиллэрин, субуота ахсын синагогаларга ааҕылларын быһыытынан, эһиги эмэгэт таҥараларга сиэртибэлэнэн киртийбит астан, содур быһыыттан, муомахтанан өлбүт кыыл-сүөл этиттэн, хаантан туттунуҥ, тугу бэйэҕитигэр баҕарбаккытын атыттарга оҥорумаҥ[*] диэҕиҥ»+.

Апостоллар суруктара

22Апостоллар уонна пресвитердэр сиэркэби бүтүннүүтүн кытта сүбэлэһэн, бэйэлэрин ортолоруттан хас да киһини талан Павеллаах Варнаваны кытта Антиохияҕа ыытарга быһаарбыттара. Онон бырааттары салайар дьону – Варсава диэн ааттаах Иуданы уонна Силаны – талан,+
23маннык суругу ыыппыттара:

«Антиохияҕа, Сирияҕа, Киликияҕа баар омук бырааттарбытыгар Апостоллартан, пресвитердэртэн уонна бырааттаргытыттан эҕэрдэ.

24Биһиги кэккэбититтэн тахсыбыт сорох дьон биһигиттэн туох да ыйыы-кэрдии ылбакка эрэ, „эһиги быһыллыы сиэрин-туомун толоруохтааххыт, Сокуону тутуһуохтааххыт“[*] диэн симитиннэрэн санааҕытын түһэрбиттэрин иһиттибит. Онон бары түмсэн сүбэлэһэммит,+
25биир санаанан хас да киһини талан, таптыыр бырааттарбытын Варнавалаах Павелы кытта эһиэхэ ыытарга быһаардыбыт. 26Кинилэр Айыы Тойоммут Иисус Христос аатын туһугар олохторун да харыстаабат дьон. 27Онон Иудалаах Силаны эһиэхэ ыытабыт, кинилэр бу маны быһааран биэриэхтэрэ. 28Сибэтиэй Тыын да, биһиги да быһаарыыбытынан, уһулуччу суолталаахтан атын тугу да эһиэхэ сүктэрбэт сөп. Онон+
29эмэгэттэргэ сиэртибэлэммит астан, хаантан, муомахтаммыт сүөһү этиттэн туттунуҥ, содурдук быһыыланымаҥ, бэйэҕитигэр баҕарбаккытын атыттарга оҥорумаҥ. Маны тутуһар буоллаххытына, бэрт сөпкө гынаҕыт. Этэҥҥэ буолуҥ».

30Онон, ыыппыт дьонноро Антиохияҕа тиийэн, дьону мунньан, суругу туттарбыттара. 31Суругу ааҕан баран, анарааҥҥылар сүбэ-ама ылан үөрбүттэрэ. 32Иудалаах Сила бэйэлэрэ эмиэ пророк дьон быһыытынан, бырааттарын өйдөтөн, күүстэрин бөҕөргөтөн бэрт элбэҕи кэпсээбиттэрэ+. 33Манна балай да сылдьа түспүттэрин кэннэ, бырааттара кинилэри ыыппыт дьонноругар төттөрү эйэни кытта атаарбыттара. 34Ол эрээри Сила манна хааларга быһаарыммыта. Иуда Иерусалимҥа төннүбүтэ[*].

35Павеллаах Варнава Антиохияҕа олорон, үгүс атын дьону кытта Айыы Тойон тылын үөрэппиттэрэ, бар дьоҥҥо иһитиннэрбиттэрэ+.

Павеллаах Варнава арахсаллар

36Төһө эрэ кэм ааспытын кэннэ, Павел Варнаваҕа: «Төннөммүт Айыы Тойон тылын иһитиннэрбит куораппыт аайы бырааттарбытыгар тааарыйан ааһыахха, хайдах олороллорун көрүөххэ», – диэн тыл киллэрбитэ. 37Варнава буоллаҕына Марк диэн ааттаах Иоанны эмиэ илдьэ барыан баҕарара+. 38Ол эрээри Павел кинилэри Памфилияҕа хаалларан араҕан барбыт, үлэлэрин салҕаспатах киһини илдьэ барбат санаалааҕа+. 39Онтон сылтаан хомойсуу тахсан тус-туспа барбыттара: Варнава Маркы илдьэ Кипргэ устубута, 40оттон Павел Силаны талан ылан, бырааттара кинини Таҥара[*] үтүө кыһамньытыгар туттарбыттарыгар, айаҥҥа туруммута+. 41Кинилэр иккиэн Сирия уонна Киликия устун сиэркэптэри бөҕөргөтө испиттэрэ.

16

Павеллаах Силаҕа Тимофей холбоһор

16^1Онтон Павел Дербанан Листраҕа тиийбитэ; онно биир Тимофей диэн ааттаах үөрэнээччи баара. Кини ийэтэ итэҕэйэр иудей дьахтара, аҕата грек этэ+. 2Листраҕа да, Иконийга да баар биир итэҕэллээхтэрэ Тимофей туһунан үчүгэйи эрэ этэллэрэ. 3Павел кинини илдьэ барыан баҕарбыта, онон, аҕата грек буоларын олохтоох иудейдар билэллэрин иһин, киниэхэ быһыы сиэрин-туомун оҥорбута+. 4Кинилэр куораттары кэрийэ сылдьан, итэҕэйээччилэри Апостоллар уонна пресвитердэр Иерусалимҥа ылыммыт быһаарыныыларын бигэтик тутуһуҥ диэн өйдөтөллөрө+. 5Сиэркэптэр, итэҕэллэрэ бөҕөргөөн, күннэтэ ахсааннара элбээн испитэ+.

Павелы Македонияҕа ыҥырыы

6Кинилэр Фригиянан уонна Галатия дойдутунан ааспыттара; Таҥара тылын Асияҕа үөрэтэллэрин Сибэтиэй Тыын көҥүллээбэтэҕэ+. 7Мисия кыраныыссатыгар тиийэн баран Вифинияҕа ааһарга холонон көрбүттэрэ да, Тыын[*] эмиэ көҥүллээбэтэҕэ+. 8Онон, Мисияны ааһан, Троадаҕа барбыттара+.

9Арай Павел түүн көрүү көрдөҕүнэ, биир Македония киһитэ: «Македонияҕа кэлэн биһиэхэ көмөлөс!» – диэн ааттаһа турара. 10Киниэхэ бу көстөөтүн, биһиги Айыы Тойон Евангелиены иһитиннэрэргэ ыҥырда диэн түмүккэ кэлэн, сонно Македониялыырга быһаарыммыппыт.

Филиппыга кэлии

11Онон Троадаттан уунан устан, быһа Самофракия арыыга тиийэн баран нөҥүө күнүгэр Неапольга аттаммыппыт, 12онтон Филиппыга тиийбиппит. Филиппы – Рим холуонньата, Македония уобалаһын киин куората. Бу куоракка биһиги хас да күн буолбуппут+. 13Субуота күн куораттан тахсан, өрүс кытылыгар, иудейдар үгэстэринэн бииргэ түмсэн үҥэр сирдэригэр[*], тиийбиппит. Онно олорон мустубут дьахталлары кытта кэпсэппиппит. 14Фиатира куораттан сылдьар, күндү кыһыл таҥаһынан эргинэр Лидия, Таҥараны ытыктыыр дьахтар, биһиги кэпсэтэрбитин иһиллээн олорбута. Айыы Тойон Лидия сүрэҕин арыйан биэрэн, кини Павел этэрин бэркэ болҕойон истибитэ+. 15Онтон бэйэтэ да, дьиэтин дьоно да бары сүрэхтэммиттэрин кэннэ, биһигиттэн: «Миигин Айыы Тойоҥҥо эрэллээх диэн билиммит буоллаххытына, мин дьиэбэр олоруҥ», – диэн көрдөһөн тылын ылыннарбыта+.

Павеллаах Сила хаайыллаллар

16Биирдэ биһиги үҥэр сиргэ баран иһэммит, көрбүөччүлүүр тыыҥҥа буулаппыт, инникини этэн биэрэн тойотторугар баһаам барыһы киллэрэр чаҕар кыыһы көрсө түспүппүт. 17Кини Павелы уонна биһигини батыһа сылдьан: «Бу дьон Үрдүктэн Үрдүк Таҥара кулуттара! Кинилэр биһиэхэ[*] быыһанар суолу иһитиннэрэллэр!» – диэн хаһыытыыра. 18Хас да күнү быһа кэлиилии кэппитигэр абаран, Павел кэннин хайыһан туран, тыыҥҥа: «Иисус Христос аатынан эйигин киниттэн таҕыс диэн соруйабын!» – диэбитэ. Сонно куһаҕан тыын тахсан барбыта+. 19Барыс киллэринэр эрэллэрэ сүппүтүн көрөн, кыыс хаһаайыттара Павеллаах Силаны тутан ылан, куорат болуоссатыгар тойотторго илдьибиттэрэ. 20Куорат дьаһалтатыгар аҕалан: «Бу дьон иудей эрээрилэр, биһиги куораппытын аймыыллар, – диэн үҥсүбүттэрэ. – 21Кинилэр биһиги, Рим дьоно, ылыныа да, толоруо да суохтаах сиэрбитин-туоммутун тарҕаталлар»+.

22Норуот эмиэ Павеллаах Силаҕа утары буолбута. Куорат тойотторо кинилэри таҥастарын ньылбы тартаран баран тайаҕынан таһыйалларыгар дьаһайбыттара+. 23Иккиэннэрин үлтү сынньан баран, хаайыыга бырахпыттара, харабылга кытаанахтык маныырыгар дьаһал биэрбиттэрэ. 24Оннук дьаһалы ылан, харабыл кинилэри түгэх түрмэҕэ укпута, атахтарыгар мас адаҕа кэтэрдибитэ+.

Павеллаах Сила дьиктитик быыһаныылара

25Түүн үөһүн саҕана Павеллаах Сила Таҥараҕа үҥэн айхал ырыаларын ыллаабыттара; атын хаайыылаахтар бары кинилэр ыллыылларын истэн олорбуттара+. 26Эмискэ күүстээх сир хамсааһына буолан, хаайыы төрдүттэн түөрэҥнээбитэ; сонно ааннар бары тэлэллэ түспүттэрэ, хаайыылаахтар хандалылара төлүтэ барбыттара+. 27Хаайыы харабыла уһуктан, ааннар бары аһаҕастарын көрөн, хаайыылаахтар күрээбиттэр дии санаан болотун хаба тардан ылан, бэйэтигэр тиийинээри гыммыта+. 28Ону көрөн Павел: «Куһаҕаны оҥостума, биһиги бары баарбыт!» – диэн хаһыытыы түспүтэ.

29Харабыл уот аҕалтаран баран, Павеллаах Силаҕа сүүрэн киирбитэ уонна тип-титирэс буола долгуйан, иннилэригэр сөһүргэстии түспүтэ+. 30Онтон кинилэри таһаартаан баран: «Тойотторуом! Быыһанар туһугар тугу гынабын?» – диэн ыйыппыта+.

31Кинилэр эппиттэрэ: «Айыы Тойон Иисус Христоһу итэҕэй, оччоҕо бэйэҥ да, дьиэҥ дьоно да бары быыһаныаххыт»+. 32Уонна киниэхэ, кини дьиэтин кэргэттэригэр бука барыларыгар Айыы Тойон тылын иһитиннэрбиттэрэ. 33Харабыл сонно түүн кинилэри хаайыыттан таһааран баастарын сууйан баран, дьиэтин кэргэттэрин кытта бииргэ сүрэхтэммитэ+. 34Кини Павеллаах Силаны дьиэтигэр аҕалан күндүлээбитэ, бэйэтэ да, дьоно да бары Таҥараны итэҕэйбиттэриттэн үөрбүттэрэ-көппүттэрэ+.

35Сарсыарда куорат салалтата киниэхэ үлэһиттэрин ыытан: «Били дьону босхолоо», – диэн илдьиттээбитэ. 36Хаайыы харабыла Павелга илдьити тиэрдибитэ: «Тойоттортон дьаһал кэллэ. Эһигини босхолуур үһүбүн. Онон тахсан эйэни кытта барыҥ».

37Ол эрээри Павел кэлбит дьоҥҥо эппитэ: «Биһигини, Рим гражданнарын[*], бар дьон көрөн турдаҕына, туох да суута суох кырбаан хаайыыга бырахпыттара. Итиэннэ билигин кэлэн ким да билбэтинэн киэр утаараары гыналлар дуо? Оннук эрэ буолуо суоҕа! Бэйэлэрэ кэлэн таһаардыннар»+.

38Үлэһиттэрэ бу тылы тириэрдибиттэригэр, анарааҥҥылар Павеллаах Сила Рим гражданнара буолалларын истэн, улаханнык куттаммыттара. 39Онон бэйэлэринэн кэлэн бырастыы гынарга көрдөһөн баран, хаайыыттан таһаарбыттара уонна куораттан баралларыгар көрдөспүттэрэ+. 40Кинилэр хаайыыттан тахсан, Лидия дьиэтигэр тиийбиттэрэ. Онно бырааттарын көрсөн санааларын көтөҕөн баран, салгыы айаннаабыттара+.

17

Фессалоникаҕа буолбут аймалҕан

17^1Амфиполу, Аполлонияны ааһан, кинилэр иудей синагогата баар Фессалоника куоратыгар кэлбиттэрэ+. 2Павел үгэһинэн синагогаҕа киирэн, үс субуота тухары дьону кытта Суруйуулары ырыппыта+. 3Кини Христос сору-муҥу көрөн өлөн баран тиллиэхтээҕин өйдөтөн-дакаастаан: «Бу – Мин эһиэхэ кэпсиир Иисус Христоһум буолар», – диирэ+. 4Кинилэртэн сорохторо – Таҥараны ытыктыыр бэрт элбэх омук дьоно да, үгүс биллэр-көстөр хотуттар да – итэҕэйэн, Павеллаах Силаҕа холбоспуттара.

5Ол эрээри итэҕэйбэтэх иудейдар Апостоллары ордук санаан, баһаартан күн көдьүүһэ суох нэгэй дьону хомуйан, норуоту түмэ тардан, куораты аймаабыттара, Иасон дьиэтигэр кэлэн Павеллаах Силаны норуот мунньаҕар таһаараары ыкпыттара-түүрбүттэрэ+. 6Итиэннэ кинилэри булбакка, Иасону уонна сорох итэҕэйээччилэри тутан, куорат тойотторугар илдьибиттэрэ. «Бу аан дойду үрдүнэн айдааны тардыбыт дьон аны манна тиийэн кэлбиттэр! – диэн хаһыытаабыттара. – 7Иасон өссө кинилэри дьиэтигэр олордор! Кинилэр бука бары Иисус диэн атын ыраахтааҕы баар дэһэллэр, онон император сокуоннарын утараллар, толорботтор»+. 8Бу буруйдааһынтан дьон-сэргэ да, куорат тойотторо да бары аймаммыттара. 9Кинилэр Иасону уонна атын итэҕэйээччилэри күһэйэн туран, толук харчы төлөтөн эрэ баран, ыыталаабыттара.

Верияҕа эмиэ ыарахаттары көрсөллөр

10Павеллаах Силаны бырааттара, сэрэхэдийэн, сол түүн Верияҕа атаарбыттара; Верияҕа тиийээт, кинилэр синагогаҕа барбыттара. 11Маннааҕылар Фессалоника дьонунааҕар быдан сайаҕас этилэр: Таҥара тылын ис сүрэхтэриттэн ылынан, бу этиллибит төһө чахчылааҕын билээри, күн аайы Суруйуулары ырыталлара. 12Ол түмүгэр үгүстэрэ – ытыктанар грек дьахталлара да, эр дьон да – итэҕэйбиттэрэ.

13Фессалоника иудейдара Павел Таҥара тылын Верияҕа эмиэ үөрэппитин истэн, аны онно тиийэн дьону булкуйан, утары туруоран барбыттара. 14Онон бырааттара Павелы суһаллык муораҕа атаарбыттара. Силалаах Тимофей Верияҕа хаалбыттара. 15Павел аргыстара кинини Афиныга диэри атааран баран, Силалаах Тимофейга «төһө кыалларынан түргэнник миэхэ кэллиннэр» диэн Павел илдьитин илдьэ төттөрү айаннаабыттара.

Афиныга

16Афиныга тиийэн дьонун кэтэһэ сылдьан, куорат эмэгэтинэн туолбутун көрөн, Павел ис-иһиттэн абарбыта+. 17Кини синагогаҕа иудейдары уонна Таҥараны ытыктыыр атын да омуктары кытта сэһэргэһэрин таһынан, өссө күн аайы болуоссатынан ааһар дьоннуун кэпсэтэрэ. 18Биирдэ кинини кытта эпикуреецтар уонна стоиктар мөккүспүттэрэ. Сорохторо: «Бу хой баһын туойааччы манан тугу этиэн баҕарарый?» – дииллэрэ. Атыттара, кини Иисус итиэннэ тиллии[*] туһунан кэпсиирин иһин: «Арааһа, туора таҥаралар үөрэхтэрин тарҕатар быһыылаах», – диэн сабаҕалыыллара.

19Кинини Ареопаг[*] мунньаҕар аҕалан: «Бу эн туох саҥа үөрэҕин тарҕатаргын биһиги билиэхпитин сөп дуо? – диэн ыйыппыттара. –+
20Туох эрэ бэрт дьиктини иһитиннэрэҕин ээ. Бу тугун-ханныгын билиэхпитин баҕарабыт». 21Афины олохтоохторо уонна манна олорор омук дьоно туох эмэ саҥаны-сонуну кэпсэтэн, эбэтэр истэн күнү-дьылы атааралларын туохтан да ордороллоро.

22Павел Ареопаг ортотугар туран эппитэ: «Афины олохтоохторо! Барытыттан сылыктаан көрдөхпүнэ, эһиги итэҕэли туох да олус ытыктыыр дьон эбиккит. 23Ити оннооҕор ааһан иһэн, ытык сирдэргитин кэрийэ сылдьан, „Биллибэт Таҥараҕа“ диэн суруктаах сиэртибэнньиги булан ыллым ээ. Дьэ ол Кини – эһиги кимин да билбэккэ эрэ сүгүрүйэр Таҥараҕыт – туһунан мин эһиэхэ иһитиннэриэхпин баҕарабын.

24Бу аан дойдуну бүтүннүүтүн, аан дойдуга баары барытын айбыт Таҥара сирдээх халлаан Айыы Тойоно буолан, киһи тутан биэрбит дьиэтигэр олорбот,+
25дьон Киниэхэ илиитинэн тутан-хабан үлэлиирин эрэйбэт, тоҕо диэтэххэ, Кини хаһан да тугунан да тутахсыйбат, төттөрүтүн, Бэйэтэ туохха барытыгар олоҕу, тыынар тыыны – тугу барытын биэрэр+. 26Таҥара биир киһиттэн киһи-аймаҕы үөскэтэн сир көхсүн устун олохсуппута, ыйаахтаах кэмнэрин-кэрдиилэрин, олорор сирдэрин чэрчитин ыйан-быһан биэрбитэ+. 27Ити барыта дьон Таҥараны көрдүүрүн, хас биирдиибититтэн ырааҕа суоҕун сэрэйэн-билэн, Кинини булан ылалларын туһугар этэ. 28Кининэн биһиги олоробут, Кининэн хамсыыбыт, Кининэн тыыннаах сылдьабыт. Эһиги сорох хоһоонньуттаргыт эмиэ: „Биһиги бары Кини ууһунабыт“, – диэн этэн тураллар.

29Онон, биһиги Таҥара ууһа эбит буоллахпытына, Таҥараны кыһыл дуу, үрүҥ дуу көмүһүнэн эбэтэр таастан киһи бэйэтэ сатабыллаах уус илиитинэн кыһан эбэтэр өйүттэн айан оҥорбут мөссүөнүгэр холуу саныа суохтаахпыт. 30Урут хараҥаҕа муна сылдьыбыппытын буруйга туруорбат эрээри, Таҥара билигин киһи барыта аньыытын-харатын билинэн, Киниэхэ эргиллэригэр ыҥырар+. 31Кини бу аан дойдуну кырдьыктаахтык дьүүллүүр күнүн хайыы-үйэ болдьоон, Судьуйатын анаан турар. Дьэ ол иһин, бу туһунан бар дьоҥҥо туоһулаан, Таҥара Кинини өлүүттэн тилиннэрбитэ»+.

32Өлбүттэр тиллиилэрин туһунан истэн, сорохтор эҕэлээхтик күлсүбүттэрэ, оттон атыттара: «Бу туһунан эйигин өссө истэ кэлиэхпитин баҕарабыт», – дэспиттэрэ. 33Павел тахсан барбыта. 34Сорохтор, ол иһигэр Дионисий Ареопагит[*] уонна Дамарь диэн ааттаах дьахтар, онтон да атыттар, итэҕэйэннэр, киниэхэ холбоспуттара.

18

Павел Коринф куоракка кэлэр

18^1Павел Афиныттан Коринф куоракка барбыта; 2онно Клавдий иудейдары Римтэн барарга дьаһайбытын иһин, ойоҕунуун Прискиллалыын соторутааҕыта Италияттан көһөн кэлбит Понт уобалаһыттан төрүттээх Акила диэн иудейы көрсүбүтэ. Кинилэргэ кэлэн,+
3бэйэтин курдук балаакка оҥорор идэлээхтэрин билэн, хаалан бииргэ үлэлэспитэ. 4Хас субуота аайы кини синагогаҕа үөрэтэрэ, иудейдары уонна атын омуктары өйдөтө, тылын ылыннара сатыыра+.

5Онтон Македонияттан Силалаах Тимофей кэлбиттэригэр Павел аны атын туохха да аралдьыйбакка эрэ, иудейдарга Иисус дьиҥ Христос буоларын туһунан Тыын салайыытынан[*] туоһулаабыта+. 6Иудейдар кинини утарсан үөҕэн барбыттарыгар, Павел таҥаһын быылын тэбэнэн баран, эппитэ: «Өлөр суолу талар буоллаххытына, чэ, бэйэҕит буруйдааххыт, мин ырааспын; аны мантан инньэ атын омуктарга барабын»+.

7Бу кэннэ тахсан синагога таһыгар дьиэлээх Тит Иуст диэн Таҥараны ытыктыыр киһиэхэ тиийбитэ. 8Синагога тойоно Крисп бүтүн дьиэ кэргэттэрин кытта Айыы Тойону итэҕэйбиттэрэ; Коринф олохтоохторуттан үгүстэрэ, Павел этиитин истибит дьон, эмиэ итэҕэли ылынан сүрэхтэммиттэрэ+.

9Биирдэ Айыы Тойон түүн Павелга көстөн: «Куттаныма, салгыы үөрэтэ сырыт, саҥата суох сылдьыма, – диэбитэ. – 10Мин эйигинниин бииргэбин, онон ким да эйиэхэ туох да куһаҕаны оҥоруо суоҕа – бу куоракка Мин киһим элбэх». 11Павел онно биир сыл алта ый устата олорон дьону Таҥара тылыгар үөрэппитэ.

Иудейдар Павелы дьүүлгэ тардаллар

12Галлион Ахайя уобалаһын баһылыга буолбутугар, иудейдар куомуннаһан, Павелы тутан ылан, суукка аҕалбыттара уонна: 13«Бу киһи Таҥараҕа Сокуонтан атыннык сүгүрүйэргэ үөрэтэр», – диэн үҥсүбүттэрэ.

14Павел тыл кыбытыан да иннинэ, Галлион иудейдарга эппитэ: «Иудейдар, истиҥ эрэ! Өскөтүн буруйу оҥоруу тахсыбыта эбэтэр хара дьайдаах суолга сананыы баара буоллар, мин эһигини истэр төрүөттээх буолуом этэ. 15Оттон бэйэҕит үөрэххит, ааккыт-суолгут уонна Сокуоҥҥут туһунан мөккүһэр буоллаххытына, ону миигинэ суох быһаарсыҥ. Мин оннугу дьүүллүөхпүн баҕарбаппын»+. 16Уонна барыларын сууттан үүрэн таһаарбыта.

17Гректэр[*] бары синагога тойонун Сосфены тутан ылан, сууттуур сир таһыгар кырбаабыттара да, Галлион кымаардаан да көрбөтөҕө.

Прискилла, Акила уонна Аполлос

18Павел өссө да элбэх күн сылдьан баран, бырааттарын кытта бырастыылаһан Сирияҕа устубута, Прискиллалаах Акила эмиэ барсыбыттара. Павел Кенхрейгэ кэлэн, Таҥараҕа мэктиэ тылын биэрбитин бэлиэтигэр төбөтүн бириэйдэппитэ+. 19Эфескэ кэлбиттэригэр, аргыстарын хаалларан баран, синагогаҕа тиийэн иудейдары кытта кэпсэппитинэн барбыта+. 20Бу куоракка өссө тохтуу түһэригэр көрдөспүттэрин сөбүлэммэтэҕэ, 21бараары бырастыылаһа туран эппитэ: «Бу кэлэр бырааһынньыгы мин хайаан да Иерусалимҥа ылыахтаахпын. Таҥара биэрдэҕинэ, эһиэхэ эргиллэн кэлиэм». Эфестэн Павел хараабылга олорсон айаннаабыта+. 22Кесарияҕа сылдьан баран Иерусалимҥа тиийбитэ уонна сиэркэби эҕэрдэлээт, быһа Антиохияҕа ааспыта. 23Онно балайда буолан баран, Павел Галатия дойдутун, Фригияны кэрийэн, үөрэнээччилэри бөҕөргөтөн салгыы айаннаабыта+.

24Эфескэ биир Аполлос диэн Александрияттан төрүттээх, устар ууну сомоҕолуур уус тыллаах, Суруйуулары үчүгэйдик билэр еврей киһитэ тиийэн кэлбитэ+. 25Кини Иоанн сүрэхтээһинин эрэ билэр эрээри, Айыы Тойон Суолугар үөрэммит буолан, Айыы Тойон туһунан итийэн-кутуйан туран, сөпкө үөрэтэрэ+. 26Аполлос синагогаҕа хоодуоттук үөрэтэн барбыта. Үөрэтэрин истэн баран, Акилалаах Прискилла кинини дьиэлэригэр илдьэн, Айыы Тойон Суолун[*] киниэхэ чуолкайдаан, быһааран биэрбиттэрэ+.

27Аполлос Ахайяҕа барарга быһаарыммытыгар бырааттара сөбүлэһэн, үөрэнээччилэргэ кинини үчүгэйдик көрсүҥ диэн сурук суруйбуттара. Кини онно тиийэн Таҥара илгэлээх үтүөтүнэн итэҕэли ылыммыт дьоҥҥо улаханнык туһалаабыта:+
28Иисус диэн Христос буоларын бар дьон иннигэр Суруйууларынан итэҕэтиилээхтик дакаастаан, иудейдары самнарбыта+.

19

Эфескэ

19^1Аполлос Коринфка сырыттаҕына, Павел хаптал хайалаах дойдуларынан айаннаан, Эфескэ кэлбитэ. Онно хас да үөрэнээччи баарын булан:+
2«Эһиги итэҕэйэргитигэр Сибэтиэй Тыыны ылыммыккыт дуо?» – диэн ыйыппыта.

«Сибэтиэй Тыын баарын да истэ иликпит», – диэбиттэрэ үөрэнээччилэр.

3«Оччоҕо хайдах сүрэхтэммиккитий?»

«Иоанн эппитин курдук, сүрэхтэммиппит»+.

4«Иоанн аньыыны билинии бэлиэтигэр сүрэхтиирэ, – диэбитэ Павел. – Кини кэнниттэн Кэлээччини – Христос Иисуһу – итэҕэйэллэригэр ыҥырара»+.

5Маны истэн үөрэнээччилэр Айыы Тойон Иисус аатыгар сүрэхтэммиттэрэ+. 6Павел кинилэргэ илиитин уурбутугар Сибэтиэй Тыын түһэн, урут билбэт тылларынан саҥарар буолбуттара, Таҥара этэрин дьоҥҥо тиэрдэр кыахтаммыттара+. 7Бу дьон барыта уон иккиэ этилэр.

Эфес сиэркэбин олохтооһун

8Онтон Павел синагогаҕа барбыта. Кини ол синагогаҕа үс ый устата сылдьан, Таҥара Саарыстыбатын туһунан итэҕэтиилээхтик, хорсуннук үөрэппитэ+. 9Ол эрээри сорохтор тыйыһыран, кинини истибэккэ, итэҕэйбэттэрин биллэрэн, дьон ортотугар Айыы Тойон Суолун туһунан араас куһаҕаны саҥарбыттарыгар Павел кинилэртэн тэйэн, үөрэнээччилэрин туспа арааран ылбыта уонна күн аайы Тиранн оскуолатыгар үөрэппитэ. 10Бу курдук икки сыл устата Айыы Тойон Иисус кэс тыла Асия олохтоохторугар: иудейдарга да, омуктарга да – барыларыгар тиийбитэ.

Скева сэттэ уола

11Таҥара Павелга элбэх дьиктини оҥорторор буолан, 12дьон кини таарыйбыт былааттарын, таҥастарын ыарыһахтарга курдуу баайаллара, оччоҕо ол бааммыт дьон бары үтүөрэн хаалаллара, куһаҕан тыыннар кинилэртэн тахсан бараллара+.

13Бэл сорох устугас иудейдар, тыыннары үтэйээччилэр, куһаҕан тыыннарга буулаппыт дьоҥҥо Айыы Тойон Иисус аатын ааттаан холонон көрөллөрө. Кинилэр: «Эһигини Павел үөрэтэр Иисуһун аатынан үтэйэбит», – дииллэрэ+. 14Иудей архиерейа Скева сэттэ уола эмиэ оннук холонон көрбүттэр. 15Ол гынан баран, куһаҕан тыын кинилэргэ хардарбыт: «Иисуһу мин билэбин, Павелы да билэбин, оттон эһиги кимнээхтэргитий?»+
16Инньэ диэт, куһаҕан тыыҥҥа буулаппыт киһи үрдүлэригэр түспүт уонна күүһүнэн баһыйан утарылаһар кыах биэрбэккэ, үлтү кырбаталаан, дьиэттэн сыгынньах куоттартаабыт. 17Эфескэ олорор иудейдар да, омуктар да бары маны истэ дьулайан, Айыы Тойон Иисус аатын сэрэнэн ааттыыр буолбуттара.

18Итэҕэйбиттэртэн үгүстэрэ кэлэн, туох куһаҕаны оҥорбуттарын барытын аһаҕастык билинэллэрэ+. 19Абынан-хомуһунунан дьарыктаммыт үгүс дьон бэйэлэрин кинигэлэрин хомуйан аҕалан, бар дьон көрөн турдаҕына, уоттаабыттара. Умайбыт кинигэ сыанатын ааҕан көрбүттэрэ – биэс уон тыһыынча үрүҥ көмүс драхма[*] буолбута. 20Айыы Тойон үөрэҕэ итинник кимиэллээхтик үүнэн-тэнийэн, кыаҕыран иһэрэ+.

Эфескэ буолбут өрө туруу

21Павел, манна барытын бүтэрэн-оһорон баран, Македониялаах Ахайянан Иерусалимҥа барарга быһаарыммыта. «Онно сылдьан баран, Рим куораты эмиэ көрүөхтээхпин», – диирэ+. 22Кини икки көмөлөһөөччүтүн, Тимофейдаах Ераһы Македонияҕа ыытан баран, бэйэтэ өссө аҕыйах кэмҥэ Асияҕа хаала түспүтэ+.

23Ол кэмҥэ Айыы Тойон Суолун утарар улахан аймалҕан тахсыбыта. 24Үрүҥ көмүстэн Артемида храмын[*] кутан атыылаан, олохтоох уустарга кырата суох барыһы киллэрэр Димитрий диэн ааттаах көмүс ууһа 25бэйэтин биир идэлээхтэрин мунньан, эппитэ: «Доҕоттор! Биһиги олохпут уйгута бу идэбититтэн быһаччы тутулуктааҕын бэйэҕит билэҕит. 26Эһиги көрө да, истэ да сылдьаҕыт: бу Павел Эфескэ эрэ буолбатах, бүтүн Асия үрдүнэн үгүс киһи өйүн сүүйдэ, итэҕэтэн бэйэтигэр тарта. Кини үөрэтэринэн, дьон бэйэлэрин илиилэринэн тутан-хабан оҥорбут таҥаралара ханнык да таҥара буолбатах үһүлэр. 27Ол аата биһиги идэбит аанньа ахтыллыбат буоларын ааһан, өссө улуу таҥара Артемида храма кытта суолтатын олоччу сүтэрэригэр тиийэр. Онон Артемида бүтүн Асияҕа, аан дойдуга дьон-сэргэ сүгүрүйэр таҥарата буолар албан аата өлбөөдүйүөн сөп».

28Маны истэн, дьон уордайан: «Эфес Артемидата – улуу таҥара!» – диэн хаһыытаабыттара. 29Сотору куорат бүтүннүүтэ оргуйан турбута. Олохтоохтор Павел аргыстарын – Македония дьонун Гаийдаах Аристархы – туппутунан театрга тоҕо анньан тиийбиттэрэ+. 30Павел норуокка тахсаары гыммытын үөрэнээччилэрэ бопсубуттара. 31Асия сорох тойотторо, Павел доҕотторо, театрга кэлбэтин диэн көрдөһөн киниэхэ киһи ыыппыттара.

32Мустубут дьон аамы-саамы буолбуттара, бары түҥ-таҥ хаһыытаһаллара; үгүстэрэ тоҕо мустан туралларын да билбэт этилэр. 33Иудейдар тыл киллэриилэринэн норуоттан Александры ыҥыран таһаарбыттара; Александр тыл этээри, болҕомто көрдөөн, илиитин өрө ууммута. 34Ол эрээри, кини иудей буоларын билэн, бары икки чаас кэриҥэ: «Эфес Артемидата – улуу таҥара!» – диэн хаһыытаан ньиргитэ турбуттара.

35Куорат тойоно дьону чуумпурдан баран эппитэ: «Эфес олохтоохторо! Эфес куорат улуу Артемида таҥараҕа уонна кини халлаантан түспүт ытык мөссүөнүгэр сүгүрүйэрин ким билбэтий? 36Бу туһунан ханнык да мөккүөр суох буоллаҕына, эһиги уоскуйуохтааххыт, толкуйа суох быһыыланыа суохтааххыт. 37Бу дьонтон хайалара да Артемида храмын халаабатах, эһиги таҥараҕытын холуннарбатах, ол үрдүнэн кинилэри манна тутан аҕалбыккыт. 38Димитрий биир идэлээхтэрин кытта кими эмэ үҥсэрдээх буоллахтарына, суут да, салалта да баар: олорго тиийэн үҥүстүннэр. 39Өссө атын туох эмэ быһаарсардаах буоллаххытына, ол барыта туһааннаах мунньах көрүүтүгэр киириэҕэ. 40Оттон бу бүгүҥҥү быһыыбыт иһин биһиги өрө турбут аатын ылан буруйга тиксиэхпитин сөп. Туохтан бу үлүгэр айманан мустубуппутун биһиги хайдах да кыайан быһаарыахпыт суоҕа». Маны этэн баран, кини мустубут дьону тарҕаппыта.

20

Павел Македониянан уонна Ахайянан айана

20^1Аймалҕан хаптайбытын кэннэ, Павел үөрэнээччилэри ыҥыран сүбэлээн-амалаан баран, быраһаайдаһан, Македонияҕа аттаммыта+. 2Аара суолга сир-сир аайы сылдьан, үөрэнээччилэри бэрт элбэххэ үөрэтэн баран, Грецияҕа тиийбитэ. 3Онно кини үс ый буолбута. Сирияҕа субу устаары аҕай сылдьан, иудейдар кинини утары куомуннаспыттарын истэн төттөрү Македониянан айанныырга күһэллибитэ+.

4Павелы кытта Асияҕа диэри[*] Верия куораттан сылдьар Пирр уола Сопатр, Фессалоника олохтоохторо Аристарх, Секунд, Дервияттан кэлбит Гаий, Тимофей уонна Асия дьоно Тихиктээх Трофим барсыбыттара+. 5Кинилэр урут тиийэн, биһигини Троадаҕа көһүппүттэрэ+. 6Оттон биһиги Көтөхтөрүүтэ суох Килиэп бырааһынньыгын кэнниттэн Филиппыттан хараабылынан айаннаан, биэс хонугунан кинилэргэ Троадаҕа тиийбиппит. Онно сэттэ күн буолбуппут+.

Павел Троадаҕа тиһэх сырыыта

7Нэдиэлэ маҥнайгы күнүгэр үөрэнээччилэр килиэп тоһутуутугар түмсүбүттэрэ. Сарсыныгар барыахтаах буолан, Павел дьону кытта түүн үөһүгэр диэри кэпсэппитэ+. 8Үөһэ, биһиги мустубут хоспутугар, элбэх сибэтиилинньик умайан турара. 9Евтих диэн биир эдэр киһи түннүк сыҥаһатыгар олорбута. Павел өр кэпсээбитигэр, кини дириҥник утуйан хаалан, утуйбутунан үһүс мэндиэмэнтэн таһырдьа сууллубута; сүүрэн түспүттэрэ, уол өлө сытара. 10Павел аллара түһэн, уолу ыга кууһан баран: «Айманымаҥ, уолгут тыыннаах», – диэбитэ. 11Уонна үөһэ тахсан килиэп тоһутан ылан сиэн баран, күн тахсыар диэри, өссө да өр кэпсэппитэ, дьэ онтон сарсыарда айаҥҥа туруммута. 12Уолларын дьиэтигэр этэҥҥэ атааран, бары сүргэлэрэ улаханнык көтөҕүллүбүтэ.

Троадаттан Милет куоракка айан

13Биһиги Павелы кэтэһэ барбакка хараабылга олорон, кинини ыла Аска устубуппут; сатыы айаннаары кини бэйэтэ итинник соруйбута. 14Аска көрсүбүтүгэр биһиги, кинини хараабылга ылан, Митиленэҕэ устан кэлбиппит. 15Онтон Митиленэттэн араҕан, сарсыныгар Хиос утарытыгар кэлэн тохтообуппут, нөҥүө күнүгэр Самоска тиксибиппит, ол кэнниттэн Трогиллияҕа сылдьан баран, өссө биир күнүнэн Милет куоракка кэлбиппит. 16Павел Иерусалимҥа тиэтэйэр буолан, Асияҕа тардыллымаары, Эфескэ таарыйбакка ааһарга быһаарыммыта. Табылыннаҕына, Биэс уонус күн бырааһынньыгар кини Иерусалимҥа буолуон баҕарара+.

Эфес пресвитердэрин кытта көрсүһүү

17Павел Милеттэн дьону ыытан, Эфес пресвитердэрин ыҥыртарбыта; 18тиийэн кэлбиттэригэр эппитэ: «Мин, Асияҕа үктэниэхпиттэн ыла, манна хайдах олорбуппун эһиги билэҕит+. 19Иудейдар туорайдаһалларыттан араас эрэйи да көрүстэрбин, Айыы Тойон иннигэр үрдүктүк санаммакка, хараҕым уутун бараан туран, сулууспалаабытым. 20Эһиэхэ туһалаах буолуо диэбиппин тугу да көтүппэккэ, бар дьон да иннигэр, дьиэлэргитинэн да сылдьан, үөрэтэрим. 21Таҥара иннигэр аньыыны билиниини уонна биһиги Айыы Тойоммутугар Иисус Христоска[*] итэҕэли иудейдарга да, омуктарга да иһитиннэрэрим.

22Аны билигин миигин туох көрсөрүн билбэтэрбин даҕаны, Сибэтиэй Тыын угуйуутунан бу Иерусалимнаан иһэбин. 23Арай Сибэтиэй Тыын миигин хаайыы, эрэй-кыһалҕа күүтэрин туһунан хас куорат аайы туоһулуур+. 24Ол эрээри мин туохтан да торуттан турбаппын, олохпун да биэрэрбин кэрэйбэппин. Биэтэккэ эрэ тиийдэрбин, Айыы Тойон Иисустан ылбыт сулууспабын толорон, Таҥара илгэлээх үтүөтүн туһунан Евангелиены иһитиннэрдэрбин диэн эрэ баҕалаахпын!+

25Таҥара Саарыстыбатын туһунан үөрэппит дьоммуттан – эһигиттэн – ким даҕаны аны миигин көрбөтүн билэбин. 26-27Онон бүгүн кэрэһилиибин: мин суобаһым ыраас, мин эһиэхэ Таҥара көҥүлүн тугу да энчирэппэккэ биллэрдим, онон хайаҕыт да хааныгар буруйум суох. 28Эһиги бэйэҕитигэр уонна Сибэтиэй Тыын эһиэхэ көрдөрө-маната биэрбит бараанын үөрүгэр болҕомтолоох буолуҥ, Таҥара Уола Бэйэтин Хаанынан толуйан ылбыт дьонун – Айыы Тойон уонна Таҥара Сиэркэбин[*] – туһугар кыһаныҥ+. 29Мин барбытым кэннэ эһиги ортоҕутугар бараан үөрүн аһыммат торҕон бөрөлөр киириэхтэрин билэбин+. 30Эһигиттэн бэйэҕититтэн эмиэ, үөрэнээччилэри тардар туһугар, кырдьыгы токурутан кэпсиир дьон тахсан кэлиэхтэрэ+. 31Онон сэрэхтээх буолуҥ, үс сыл тухары күннэри-түүннэри утумун быспакка сэрэппиппин, хас биирдиигитин хараҕым уутун тоҕон туран үөрэппиппин умнумаҥ+.

32Аны билигин эһигини Таҥараҕа уонна Кини эһигини бөҕөргөтөр, Бэйэтин бары дьонун кытта тэҥҥэ нэһилиэстибэ биэрэр кыахтаах илгэлээх үтүө тылыгар туттарабын+. 33Мин кимтэн да үрүҥ да, кыһыл да көмүһүн эрэйбэтэҕим:+
34бэйэм да, аргыстарым да кыһалҕаларын бу харым күүһүнэн толуйан олорбуппун бэйэҕит билэҕит+. 35Тугу да гыммытым иһин, барытыгар маннык үлэлээн-хамсаан кыамматтарга көмөлөһүөхтээхпитин, Айыы Тойон Иисус „ылардааҕар биэрэр ордук алгыстаах“ диэн Бэйэтинэн эппит тылларын умнуо суохтаахпытын холобур буолан көрдөрбүтүм»+.

36Маны этэн баран, Павел сөһүргэстээн барыларын кытта бииргэ Таҥараҕа үҥпүтэ+. 37Бары ытаһа-ытаһа, кинини моонньуттан кууһан туран уурууллара. 38Ордук Павел аны хаһан даҕаны миигин көрүөххүт суоҕа диэбититтэн хараастыбыттара. Онтон кинини хараабылга диэри атааран биэрбиттэрэ.

21

Павел Иерусалимҥа айана

21^1Кинилэри кытта быраһаайдаһан баран, биһиги муораҕа тахсан, быһа Коска кэлбиппит. Нөҥүө күнүгэр Родоска тиийбиппит, онтон Патараҕа барбыппыт; 2Патараттан Финикияҕа бараары турар хараабылы булан, салгыы онно олорсон айаннаабыппыт. 3Кипр кытылын кыйа баран (арыы хаҥас өттүбүтүгэр хаалбыта), Сирияҕа устубуппут. Тиргэ хараабылбыт таһаҕаһын сүөкэниэхтээҕэ, онон биһиги кытылга тахсан, 4олохтоох үөрэнээччилэри булан кинилэргэ сэттэ күн буолбуппут. Үөрэнээччилэр Тыын этэрин истэн, Павелы Иерусалимҥа барыма диэн тылларыгар киллэрэ сатаабыттара+. 5Айанныыр кэммит кэлэн, биһиги суолга туруммуппут. Бары кэргэттэрин, оҕолорун кытта куорат таһыгар тахсан, биһигини атаарбыттарыгар, кытылга сөһүргэстээн туран, Таҥараҕа үҥпүппүт+. 6Быраһаайдаһан баран, биһиги хараабылбытыгар ыттыбыппыт, кинилэр дьиэлэригэр төннүбүттэрэ.

7Биһиги бу Тиртэн саҕалаабыт муоранан айаммытын Птолемаидаҕа тиийэн түмүктээбиппит; онно бырааттарбытын көрсөн, ол күн кинилэри кытта бииргэ сылдьыбыппыт. 8Нөҥүө күнүгэр Павел уонна биһиги, кини аргыстара, суолга туруммуппут. Кесарияҕа кэлэн, Иерусалимҥа талыллыбыт сэттэ диаконтан биирдэстэрин – Евангелиены иһитиннэрэр Филипп – дьиэтигэр түспүппүт+. 9Кини эргэ бара илик түөрт пророк кыргыттардааҕа+.

10Хас да хоммуппут кэннэ, Иудеяттан биир Агав диэн пророк кэлбитэ+. 11Кини биһиэхэ киирэн, Павел курун ылан илиитин-атаҕын кэлгиммитэ уонна эппитэ: «Сибэтиэй Тыын этэр – Иерусалим иудейдара бу куру курданааччыны маннык кэлгийэн баран, омуктар илиилэригэр биэриэхтэрэ». 12Маны истэн, биһиги да, олохтоох христианнар да Павелы Иерусалимҥа барыма диэн ааттаспыппыт+.

13«Бу туох буолан хараххыт уутунан суунан сүрэхпин аймаатыгыт? – диэбитэ Павел. – Айыы Тойон Иисус туһугар мин Иерусалимҥа хаайыллыахтааҕар буолуох, өлөрбүн да кэрэйбэппин»+.

14Кинини кыайан тылбытыгар киллэрбэккэ: «Айыы Тойон көҥүлэ буоллун!» – диэн баран, дьэ уоскуйбуппут. 15Манна хас да хонон баран, хомунан Иерусалимҥа барбыппыт. 16Кесарияттан хас да үөрэнээччи барсыбыта. Кинилэр биһигини түһүөхтээх дьиэбитигэр – Кипртэн төрүттээх Мнасоҥҥа – тиэрдэн биэрбиттэрэ. Мнасон эрдэтээҥҥи үөрэнээччилэртэн биирдэстэрэ этэ.

Иерусалимҥа

17Иерусалимҥа кэлбиппитигэр бырааттарбыт үөрэ-көтө көрсүбүттэрэ. 18Нөҥүө күнүгэр биһиги Павелы кытта Иаковка барбыппыт, онно пресвитердэр эмиэ мустубуттара+. 19Павел кинилэри эҕэрдэлээн баран, Таҥара атын омуктарга кинини сулууспалатан тугу оҥорторбутун барытын сиһилии кэпсээбитэ.

20Кини кэпсээнин истэн, Таҥараҕа айхал этэн баран: «Бырааппыт, хас тыһыынча иудей итэҕэли ылыммытын бэйэҥ көрөҕүн, – диэбиттэрэ. – Кинилэр бары Сокуону кыһанан туран тутуһаллар+. 21Оттон эн тускунан иудейдары Моисей Сокуонуттан туоруурга үөрэтэр, уол оҕолоругар аны быһыллыы сиэрин-туомун оҥорторботторугар, ханнык да биһиги үгэспитин тутуспаттарыгар ыҥырар диэн сураҕы истибиттэр+. 22Оччотугар хайыыбыт? Кэлбиккин истэн, дьон хайаан да мустуо[*]. 23Онон биһиги тылбытын ылынаргар сүбэлиибит: манна андаҕар биэрбит түөрт киһилээхпит, 24олору илдьэ бараҥҥын ыраастаныы сиэрин-туомун толорон баран, төбөлөрүн бириэйдэнэр харчыларын төлүүрүҥ буоллар. Оччоҕо ити тарҕатар сурахтара сымыйатын, эн Сокуону тутуһа сылдьаргын бары көрүөхтэрэ+. 25Оттон итэҕэйбит омук дьонун туһунан этэр буоллахха, кинилэргэ атын тугу да боппокко[*], арай эмэгэттэргэ сиэртибэлэммит астан, хаантан уонна муомахтанан өлбүт сүөһү этиттэн туттунуҥ, содурдук быһыыланымаҥ диэн суруйдубут»+.

26Нөҥүө күнүгэр Павел ол дьону ылан, кинилэрдиин бииргэ ыраастаныы сиэрин-туомун толорон баран, Таҥара Дьиэтигэр киирэн, аньыыттан ыраастанар кэмнэрэ хаһан бүтэрин, итиэннэ хас биирдиилэрин иһин сиэртибэ бэриллэрин биллэрбитэ.

Павелы тутуу

27Бу сэттэ күн бүтэн эрдэҕинэ, Асиятааҕы иудейдар Павел Таҥара Дьиэтигэр сылдьарын көрөн, бүтүн норуоту аймаан кинини тутан ылбыттара.

28«Израиль дьоно, көмөлөһүҥ! – диэн үөгү-хаһыы бөҕөтүн түһэрбиттэрэ. – Бу киһи сир-сири кэрийэ сылдьан биһиги норуоппутун, Сокуоммутун уонна сибэтиэй сирбитин утарарга үөрэтэр. Аны Таҥара Дьиэтигэр туора омуктары киллэрэн, сибэтиэй сири киртиппит!»+
29Бу иннинэ аҕай Павел куоракка Трофим диэн Эфес киһитин кытта сылдьарын көрөннөр, Таҥара Дьиэтигэр кинини бука аҕала сылдьыбыт буолуохтаах диэн бүтэйдии сэрэйэн көрөн итинник эппиттэрэ+.

30Куорат барыта аймаммыта, дьон бөҕө үмүөрүспүтэ. Павелы тутан ылан, Таҥара Дьиэтиттэн соһон таһаарбыттара, ааны кэнниттэн саба охсон кэбиспиттэрэ. 31Өлөрөөрү гынан эрдэхтэринэ, бүтүн Иерусалим үрдүнэн айдаан буолбут сураҕа Рим тыһыынча киһилээх сэриитин тойонугар тиийбитэ. 32Кини буойуннарын уонна сотниктарын ылан аймалҕан тахсыбыт сиригэр сүүрбүтэ. Сэрии тойонун, буойуннары көрөн, дьон Павелы кырбыылларын тохтоппуттара.

33Сэрии тойоно тиийэн кэлэн, Павелы икки сыабынан бохсуттаран баран, аатын-суолун, тугу оҥорбутун туоһуласпыта+. 34Мустубут дьонтон сорохторо биири, атыттара атыны хаһыытаспыттара. Айдаана бэрдиттэн тойон тугу да кыайан истибэккэ, Павелы кириэппэскэ[*] илдьэргэ дьаһайбыта+. 35Буойуннар кинини кирилиэскэ тиэрдэн баран, дьон ыга анньан турар буолан, салгыы көтөҕөн барарга күһэллибиттэрэ. 36Кэннилэриттэн халҕаһалыы анньан иһээччилэр: «Өллүн!» – диэн хаһыытаһаллара.

37Кириэппэскэ киирэн иһэн, Павел тойоҥҥо эргиллэн: «Эйиэхэ аҕыйах тылы этиэхпин сөп дуо?» – диэн ыйыппыта.

«Хайа эн гректии саҥарар эбиккин дуу? – анарааҥҥыта соһуйа түспүтэ. – 38Үнүр өрө турууну күөртээн кураайы куйаарга түөрт тыһыынча бандьыыты илдьэ барбыт Египет киһитэ эн дуо?»

39Павел эппитэ: «Мин еврейбин, Киликия биллэр куоратыттан Тарстан төрүттээхпин. Бука диэн норуокка тыл этэрбин көҥүллээ эрэ, көрдөһөбүн»+.

40Сэрии тойоно көҥүллээбитигэр Павел кирилиэскэ туран илиитин уунан, норуокка бэлиэ биэрбитэ. Уу чуумпу буолбутугар кини еврейдии тыл эппитэ:

22

Павел Иерусалим иудейдарыгар тыл этиитэ

22^1«Бырааттарым уонна аҕа дьонум! Билигин эһиги иннигитигэр көмүскэнэр тылбын истиҥ».

2Павел еврейдии саҥарбытын истэн, өссө ордук чуумпурбуттара.

3«Мин Киликия Тарс куоратыгар төрөөбүт еврейбин, – диэбитэ Павел. – Бу куоракка олорон, өбүгэлэрбит Сокуоннарыгар Гамалиил салайыытынан кичэйэн туран үөрэммитим. Син биир бу бүгүҥҥү эһиги курдук мин эмиэ Таҥара иннигэр толоруохтаах эбээһинэспин ис сүрэхпиттэн дьулуһан туран толорорум+. 4Бу үөрэҕи тутуһааччылары харса-хабыра суох, бэл, өлүөхтэригэр диэри, сойуолаһарым, дьахталлары, эр дьону кэлгийэн хаайыыга быраҕаттыырым+. 5Ол туһунан архиерей да, аҕа баһылыктар да бигэргэтиэхтэрин сөп. Биирдэ кинилэртэн Дамаска олорор иудей бырааттарым ааттарыгар сурук суруйтаран ыламмын, Дамаска аттаммытым. Мин оннооҕу христианнары тутан аҕалан, Иерусалимҥа накаастатар соруктааҕым+.

6Аара суолга, Дамаска чугаһаан истэхпинэ, күн ортотун саҕана тулабар эмискэ халлаантан чаҕылхай сырдык сандаарбыта+. 7Мин сиргэ охтон түспүтүм. Онтон: „Савл, Савл, эн тоҕо Миигин сойуолаһаҕын?“ – диир саҥаны истибитим.

8Мин хардары: „Кимҥиний Эн, Айыы Тойон?“ – диэн ыйыппытым.

Кини миэхэ: „Эн сойуолаһар Иисус Назорейыҥ буолабын“, – диэбитэ. 9Аргыстарым сырдыгы көрөн уолуйа куттаммыттара[*], ол эрээри миигин кытта Кэпсэтээччи саҥатын истибэтэхтэрэ.

10„Айыы Тойон, тугу гынабын?“ – диэн ыйыппытым мин.

Айыы Тойон миэхэ эппитэ: „Туран Дамаска бар, тугу гыныахтааххын барытын онно этиэхтэрэ“. 11Чаҕылхай сырдыктан хараҕым саатан, олох тугу да көрбөт буолан хаалбытым, онон аргыстарым илиибиттэн сиэтэн куоракка тиэрдибиттэрэ.

12Онтон Дамаска олорор биир Анания диэн, Сокуону эҥкилэ суох тутуһар, иудейдар бары үтүө тылынан ахтар киһилэрэ+
13миэхэ кэлэн: „Быраатым Савл! Хараххын көр“, – диэбитэ. Мин сонно кинини дьэҥкэтик көрөн кэлбитим.

14Кини миэхэ эппитэ: „Өбүгэлэрбит Таҥаралара эйигин, Кини көҥүлүн билэриҥ итиэннэ Кырдьыксыты көрөн Кини этэрин истэриҥ туһугар, талан ылла. 15Онон эн тугу көрбүккэр-истибиккэр бар дьон иннигэр Кини туоһута буолуоҥ+. 16Тоҕо уталытыаххыный? Туран сүрэхтэн, Айыы Тойон Иисус аатын ааттаан, аньыыгын-хараҕын суун“+.

17Иерусалимҥа төннөн кэлэн баран, Таҥара Дьиэтигэр үҥэ туран, мин ис-испиттэн өрө көтөҕүллэн кэлбитим+. 18Онно миэхэ Иисус көстөн кэлэн эппитэ: „Кытаат тиэтэй, Иерусалимтан бара оҕус: манна Мин туспунан туоһулуургун ылыныахтара суоҕа“».

19Мин эппитим: «Айыы Тойон! Мин Эйигин итэҕэйээччилэри хаайталаабыппын, синагогаларга кырбаабыппын кинилэр билэллэр; 20Эн туоһуҥ Стефан хаана тохторугар мин эмиэ баарым, кинини өлөрөллөрүн сөпсөһөммүн, тааһынан тамнааччылар таҥастарын манаан турбутум»+.

21Онуоха Кини эппитэ: «Мин эйигин ыраах олорор омуктарга ыытыам – онно барыаҥ».

Павел – Рим гражданина

22Баччааҥҥа диэри болҕойон туран баран, бу тыллары истэн, эмиэ хаһыы бөҕөнү түһэрбиттэрэ: «Маннык киһини сир сирэйиттэн имири сотуҥ, тыыннаах хаалара сатаммат!» 23Итинник хаһыытаһа, таҥастарын уста-уста өрө быраҕаттыы, буору ыһа турдахтарына, 24сэрии тойоно Павелы кириэппэскэ илдьэллэригэр уонна таһыйан туран, кинини утары туохтан итинник хаһыытаспыттарын билэллэригэр дьаһайбыта. 25Остуолбаҕа курунан кэлгийэн эрдэхтэринэ, Павел аттыгар турар сотникка: «Рим гражданинын таһыйар эһиэхэ көҥүллэнэр этэ дуо, өссө буолаары буолан туох да силиэстийэтэ суох?» – диэбитэ+.

26Маны истэн, сотник сэрии тойонугар тиийэн: «Бу тугу гынан эрэҕин? Ити киһи Рим гражданина эбит», – диэбитэ.

27Тойон тиийэн кэлэн: «Миэхэ эт, эн чахчы Рим гражданинаҕын дуо?» – диэн ыйыппыта.

«Чахчы», – диэбитэ Павел.

28«Мин улахан харчыны кутан туран, маннык бырааптаммытым», – диэбитэ тойон.

«Оттон мин төрүөхпүттэн маннык бырааптаахпын», – Павел хоруйдаабыта.

29Кинини доппуруостаары сорунан турбут дьон сонно тэйэн биэрбиттэрэ. Рим гражданинын кэлгийбиттэрин билэн, сэрии тойоно улаханнык куттаммыта.

Павел синедрион иннигэр

30Нөҥүө күнүгэр кини, иудейдар туохха буруйдуулларын чопчу билээри, Павел хандалытын уһултаран баран, архиерейы уонна синедриону бүтүннүүтүн мунньубута. Павелы синедриоҥҥа аҕалан иннилэригэр туруорбута.

23

23^1Синедрион чилиэннэрин кэриччи көрөн баран, Павел эппитэ: «Бырааттарым! Мин олоҕум тухары, күн бүгүнүгэр диэри, Таҥара иннигэр ыраас суобастаах олорон кэллим»+.

2Анания архиерей, маны истэн, Павел иннигэр турар дьоҥҥо: «Ылыҥ, уоһун ибили охсон биэриҥ!» – диэн бирикээстээбитэ+.

3«Таҥара бэйэҕин охсуоҕа, испиэскэлээх истиэнэ! – диэбитэ Павел. – Манна Сокуон хараҕынан дьүүллээри олорор ааттааххын уонна өссө Сокуону кэһэн, миигин охсорго бирикээстиигин!»

4Аттыгар турааччылар: «Таҥара архиерейын үөҕэҕин дуо?» – диэбиттэрэ+.

5«Бырааттарым, кини архиерейын билбэтэҕим, – диэбитэ Павел. – Кырдьык, „норуотуҥ баһылыктарын үөҕүмэ“ диэн этиллэн турар»+.

6Манна мустан олорооччулартан сорохторо фарисейдар, сорохторо саддукейдар буолалларын Павел билэрэ, онон кини дорҕоонноох куолаһынан эппитэ: «Бырааттарым! Мин фарисейбын, дьонум эмиэ фарисейдар. Өлбүттэр тиллиэхтээхтэрин итэҕэйэрим иһин, миигин бу дьүүллүү тураллар»+.

7Маны эппитигэр фарисейдар саддукейдары кытта мөккүһэн турбуттара, мунньах икки аҥыы хайдыбыта. ( 8Саддукейдар өлбүттэр тиллиэхтэрэ суоҕа, Аанньаллар да, тыыннар да суохтар дииллэр, оттон фарисейдар ону барытын билинэллэр.)+

9Хаһыы-үөгү бөҕө буолбута; фарисейдар өттүлэриттэн сокуонньуттар туран: «Бу киһи туох да куһаҕаны оҥорбутун көрбөтүбүт. Баҕар, кинини кытта чахчы Аанньал дуу, тыын дуу кэпсэппит буоллун? Таҥараҕа утарылаһымыаҕыҥ», – диэн мөккүспүттэрэ+. 10Мөккүөр өссө күөртэммитигэр сэрии тойоно аны Павелы тырыта тыытан кэбиһиэхтэрэ диэн сэрэхэдийэн, буойуннарыгар «аллара түһэн, кинини дьон быыһыттан таһааран кириэппэскэ илдьиҥ» диэн бирикээс биэрбитэ.

11Түүн Павелга Айыы Тойон көстөн: «Эрдий, Павел! – диэбитэ. – Мин туспунан, Иерусалимҥа туоһулаабытыҥ курдук, аны Римҥэ туоһулуох тустааххын»+.

Павелы утары куомуннаһыы

12Сарсыарда иудейдартан сорохторо киксэн баран, Павелы өлөрүөхтэрин иннинэ ас да аһыа, утах да иһиэ суох буолан андаҕайбыттара. 13Барыта түөрт уонтан тахса киһи куомуннаспыта. 14Кинилэр архиерейдарга уонна аҕа баһылыктарга кэлэн эппиттэрэ: «Биһиги Павелы өлөрүөхпүт иннинэ, аһыа да, уу да иһиэ суох буолан андаҕайдыбыт. 15Онон эһиги уонна синедрион чилиэннэрэ сэрии тойонугар илдьиттээҥ: Павелы эһиэхэ таһаардын. Иудейдар кини дьыалатын иҥэн-тоҥон көрөргө быһаарбыттар үһү диэҥ. Биһиги кинини аара суолга өлөрүөхпүт».

16Бу куомуннаһыы туһунан Павел балтын уола истэн, кириэппэскэ тиийэн кинини сэрэппитэ.

17Павел биир сотнигы ыҥыран: «Бу уолу сэрии тойонугар илт. Кини туох эрэ этэрдээх», – диэбитэ.

18Анарааҥҥы киһи уолу тойоҥҥо илдьэн биэрбитэ: «Хаайыылаах Павел миигин ыҥыран ылан, бу уолу эйиэхэ аҕаларбар көрдөстө. Эйиэхэ этэрдээх үһү».

19Тойон уолу тэйиччи сиэтэн илдьэн: «Тугу этэрдээххиний?» – диэн ыйыппыта.

20Эдэр киһи эппитэ: «Иудейдар Павел дьыалатын иҥэн-тоҥон чуолкайдыахпыт диэн сылтаҕыран, кинини сарсын синедрион иннигэр таһаараргар эйигиттэн көрдөһөрдүү кигистилэр. 21Эн кинилэри төрүт истимэ: түөрт уонтан тахса киһи кинини тоһуурга кэтэһэн сыталлар. Ол дьон Павелы өлөрүөхтэрин иннинэ, аһыа да, иһиэ да суох буолан андаҕайбыттар. Билигин бэлэм олороллор, эн эрэ дьаһалгын күүтэллэр».

22Сэрии тойоно: «Бу миэхэ кэпсээбиккин кимиэхэ да этимэ», – диэн баран, уолу ыытан кэбиспитэ.

Павелы Кесарияҕа илдьэллэр

23Онтон икки сотнигын ыҥыран, дьаһал биэрбитэ: «Икки сүүс сатыы буойуну, сэттэ уон аттаах киһини итиэннэ икки сүүс үҥүүлээх дьону бэлэм гыныҥ. Кинилэр бу түүн үс чааска[*] Кесарияҕа барыахтара. 24Оселларда бэлэмнээҥ, Павелы олордон Феликс баһылыкка тириэрдиэххит»+.

25Кини маннык ис хоһоонноох сурук суруйбута:

26«Үрдүк сололоох Феликс баһылыкка Клавдий Лисийтэн эҕэрдэ.

27Бу киһини иудейдар тутан өлөрөөрү турдахтарына, мин буойуннарбын кытта кэлэн, Рим гражданина буоларын билэн, быыһаан ылбытым+. 28Кинини туохха буруйдуулларын билээри, бэйэлэрин синедрионнарыгар илдьибитим да,+
29буруйдааһыннара барыта Сокуоннарын мөккүөрдээх өрүттэригэр сыһыаннааҕа, онон өлөрөргө ууруллар эбэтэр хаайыыга угуллар буруйу көрбөтөҕүм+. 30Бу киһини утары куомуннаспыттарын туһунан миэхэ тириэрдибиттэригэр, кинини тута эйиэхэ ыыттым уонна буруйдааччыларга кинини туохха буруйдуулларын эмиэ эн иннигэр этэллэригэр дьаһайдым. Этэҥҥэ буол[*]»+.

31Онон буойуннар кини бирикээһин толорон, Павелы түүн Антипатридаҕа илдьэ барбыттара. 32Нөҥүө күнүгэр аттаах дьон Павелы илдьэ Кесарияҕа айаннаабыттара, атыттара кириэппэскэ төннүбүттэрэ. 33Кесарияҕа барбыт дьон суругу баһылыкка тириэрдээт, Павелы киниэхэ туттарбыттара. 34Феликс суругу ааҕан баран, Павелтан ханнык уобаластан сылдьаҕын диэн ыйыппыта. Киликияттан сылдьарын билэн:+
35«Буруйдааччыларыҥ кэллэхтэринэ, дьыалаҕын истиэм», – диэбитэ. Итиэннэ кинини Ирод дыбарыаһыгар манабылга туталларыгар дьаһал биэрбитэ.

24

Феликс дьыаланы көрөр

24^1Биэс хонон баран Анания архиерей хас да аҕа баһылыгы уонна Тертулл диэн адвокаты кытта кэлбитэ. Кинилэр баһылыкка Павелы үҥсэллэрэ+. 2Павелы ыҥыран киллэрбиттэригэр Тертулл буруйдуур тылын маннык саҕалаабыта: 3«Үрдүк сололоох Феликс! Биһиги эн өҥөҕүнэн, эн муударайдык салайаҥҥын, бу эйэлээх олоххо олоробут. Эн биһиги норуоппутугар элбэх саҥа үтүө уларытыылары киллэрбиккин хаһан баҕарар, ханна баҕарар биһиги дириҥ махталынан ылынабыт. 4Ол эрээри эйигин сылатыахпын баҕарбаппын, онон кылгастык кэпсиирбитин үгэскинэн тулуурдаахтык истэргэр көрдөһөбүн.

5Биһиги көрдөхпүтүнэ, бу киһи дьоҥҥо-сэргэҕэ чумаатааҕар кутталламмыт; кини аан дойду үрдүнэн иудейдар өрө турууларын күөдьүтээччи, Назорей сымыйа үөрэҕин тутуһааччы буолар+. 6Бу киһи бэл Таҥара Дьиэтин киртитэргэ сананан турар! Биһиги кинини тутан ылан, Сокуоммут хараҕынан дьүүллүөхпүтүн баҕарбыппыт да,+
7сэрии тойоно Лисий кэлэн, хара күүһүнэн былдьаан ылан, эйиэхэ ыыппыта. 8Биһигини, буруйдааччылары эмиэ, эйиэхэ барарбытыгар дьаһайбыта. Бу киһини доппуруостаатаххына, биһиги буруйдааһыммыт барыта кырдьыктааҕын бэйэҥ да өйдүөҥ».

9Иудейдар барыта чахчыны этэр диэн буруйдааччыны өйөөбүттэрэ.

Павел көмүскэнэн тыл этиитэ

10Тыл этэрин көҥүллээн, баһылык бэлиэ биэрбитигэр Павел этиитин маннык саҕалаабыта: «Эн бу норуоту үгүс сыл устата дьүүллээн кэлбиккин билэбин, онон көмүскэнэр тылбын холкутук этиэм. 11Мин Иерусалимҥа Таҥараҕа сүгүрүйэ кэлбитим баара-суоҕа уон икки эрэ хоммутун эн бэрт дэбигистик билиэххин сөп. 12Ол тухары ким да мин кимниин эмэ Таҥара Дьиэтигэр мөккүһэрбин, синагогаҕа, эбэтэр куоракка атын сиргэ сылдьан норуоту аймыырбын көрбөтөҕө. 13Онон бу сибилигин миигин буруйдуу турар суоллара кырдьыктааҕын дакаастыыр кыахтара суох. 14Ол эрээри өбүгэлэрбит Таҥараларыгар мин бу дьон „сымыйа үөрэх“ диэн ааттыыр үөрэхтэрин тутуһан сүгүрүйэрбин билинэбин. Мин Сокуоҥҥа уонна Пророктар кинигэлэригэр суруллубуту барытын итэҕэйэбин, 15онон син биир бу кинилэр эрэнэллэрин курдук, мин эмиэ үтүөлэр да, мөкүлэр да бары тиллиэхтэрэ диэн Таҥараҕа эрэллээхпин+. 16Мин эмиэ кинилэр курдук, суобаһым Таҥара да, дьон да иннигэр өрүүтүн ыраас буоларыгар дьулуһабын+.

17Сылдьыбатаҕым элбэх сыл буолан баран, мин Иерусалимҥа бэйэм норуоппар көмө харчы аҕала уонна сиэртибэ биэрэ эргиллэн кэлбитим+. 18Кинилэр миигин, Таҥара Дьиэтигэр ыраастаныы сиэрин-туомун оҥорбутум кэннэ, булан ылбыттара; онно туох да дьон тоҕуоруһуута, айдаан-куйдаан суоҕа+. 19Арай Асияттан сылдьар хас да иудей баара. Миигин туохха эмэ буруйдуурдаах буоллахтарына, кинилэр бүгүн манна эн иннигэр турар буолуохтарын сөп этэ. 20Эбэтэр бу турааччылар этиэх тустаахтар: кинилэр миигин синедрион иннигэр туруоран, туох буруйу оҥорбуппун дакаастаабыттарай? 21Арай, кинилэр ортолоругар туран улаханнык: „Бүгүн эһиги миигин өлбүттэр тиллиилэрин итэҕэйэрим иһин, дьүүллүүгүт“, – диэн эппиттээхпин»+.

Павел Кесария хаайыылааҕа

22Маны истэн баран, Феликс, Айыы Тойон Суолун туһунан атыттардааҕар ордук билэр буолан, дьыаланы тохтотон кэбиспитэ. «Сэрии тойоно Лисий кэллэҕинэ, дьыалаҕытын көрүөҕүм», – диэн быһаарбыта. 23Уонна сотникка Павелы манабылга тут, ол эрээри көҥүлүн наһаа хааччахтаама, доҕотторо кини туһугар кыһаллалларын бобума диэн дьаһайбыта.

24Хас да хонон баран Феликс ойоҕун Друзилланы кытта (ойоҕо еврей дьахтара этэ) тиийэн кэлэн, Павелы ыҥыртаран ылан, Христос Иисуска итэҕэл туһунан кэпсиирин истибитэ. 25Ол эрээри Павел кинилэргэ кырдьыгы тутуһан олоруу, бэйэни кыатаныы уонна кэнэҕэс Дьүүл туһунан кэпсиириттэн дьиксинэн: «Чэ, бар, бүгүн сөп буолуо. Кэлин бириэмэлэннэхпинэ, ыҥыртара сылдьыам», – диэбитэ+. 26Босхолоттороору, харчы биэриэ диэн эрэнэ саныыр буолан, кини Павелы сотору-сотору ыҥыртаран ылан кэпсэтэрэ.

27Икки сыл ааспытын кэннэ, Феликс оннугар Порций Фест олорбута. Иудейдар санааларын табаары, Феликс Павелы хаайыыттан таһаарбатаҕа.

25

Павел император дьүүлүн модьуйар

25^1Уобаласка кэлэн үс хонон баран, Фест Кесарияттан Иерусалимҥа аттаммыта. 2Онно тиийбитигэр архиерей уонна куорат бас-көс дьоно кэлэн, Павелы үҥсэн бараннар: 3«Үтүөтэ оҥор, кинини Иерусалимҥа ыҥыртар», – диэн көрдөспүттэрэ. Бэйэлэрэ буоллаҕына кинини аара суолга өлөрөр санаалаахтара+. 4Фест кинилэргэ: «Павел Кесарияҕа манабыллаах олорор, мин бэйэм эмиэ сотору онно барыахтаахпын», – диэн эппитэ. 5«Барсар кыахтаах дьоҥҥут миигин кытта барыстыннар. Онно тиийэн, буруйдаатыннар», – диэбитэ кини. 6Итиэннэ аҕыс дуу, уон дуу эрэ хонон баран Фест Кесарияҕа төннүбүтэ.

Нөҥүө күнүгэр Фест дьүүллүүр кириэһилэтигэр олорон, Павелы аҕалалларыгар дьаһайбыта. 7Павел киирбитигэр Иерусалимтан кэлбит иудейдар тула туран, кинини бэрт элбэх ыар суолга буруйдаабыттара да, онтукалара төһө кырдьыктааҕын кыайан дакаастаабатахтара.

8Павел көмүскэнэригэр: «Мин иудей Сокуонун да, Таҥара Дьиэтин уонна императоры да утары ханнык да буруйу оҥорботоҕум», – диэбитэ.

9Фест иудейдарга үчүгэй буолан: «Иерусалимҥа барсан, бу буруйдааһыннарынан мин дьүүлбэр туруоххун баҕараҕын дуо?» – диэн ыйыппыта.

10«Мин император дьүүлүн иннигэр турабын, – диэбитэ Павел, – онон дьүүллэнэрбэр да манна дьүүллэниэхтээхпин. Иудейдары мин тугунан да атаҕастаабатаҕым, ону бэйэҥ бэркэ билэҕин+. 11Өскөтүн мин туох эмэ сыыһаны этэр уонна өлөрөргө ууруллар буруйу оҥорбут буоллахпына, өлөртөн акаастаммаппын. Оттон бу дьон сымыйаны этэр буоллахтарына, ким да миигин кинилэргэ биэрэр кыаҕа суох. Мин император дьүүллүүрүгэр модьуйабын[*]».

12Фест сүбэһиттэрин кытта кэпсэтэн баран: «Император дьүүллүүрүгэр модьуйар буоллаххына, императорга барыаҥ», – диэн түмүктээбитэ+.

Павел Агриппаны кытта көрсүһүүтэ

13Хас да күн буолан баран сэттэ уобалаһы салайар Агриппа ыраахтааҕы Вереникалыын Фесты эҕэрдэлии Кесарияҕа кэлбиттэрэ. 14Онно элбэх күн буолбуттарыгар Фест Агриппаҕа Павел дьыалатын кэпсээбитэ: «Манна Феликс хаайыыга хаалларбыт киһитэ баар. 15Иерусалимҥа сырыттахпына, архиерейдар уонна иудей аҕа баһылыктара кинини буруйдаан, суукка тардарга модьуйбуттара. 16Мин кинилэргэ: „Рим үгэһэ баар: хайа да киһини, буруйдааччыларын кытта сирэй көрсөн туран көмүскэнэ илигинэ, өлөртөрө биэрэр табыллыбат“, – диэн хоруйдаабытым. 17Онон иудейдар манна кэлбиттэригэр мин уталыппакка нөҥүө күнүгэр дьүүллүүр кириэһилэбэр олорон, ол киһини бэйэбэр аҕалтарбытым. 18Буруйдааччылар кинини сирэй көрсөн туран, мин күүтэ санаабыт биир да буруйбун ааттаабатахтара; 19арай кинини кытта бэйэлэрин итэҕэллэрин уонна ханнык эрэ өлбүт Иисус туһунан мөккүһэн барбыттара. Павел ол Киһини тыыннаах диэн туоһулуура+. 20Бу дьыаланы хайдах быһаарыахпын билбэккэ, Павелтан: „Иерусалимҥа тиийэн онно дьүүллэниэххин баҕараҕын дуо?“ – диэн ыйыппытым. 21Ол гынан баран кини император дьүүллүүрүгэр модьуйбутун иһин, императорга ыытар кыах көстүөр диэри, манабылга тутан олороллоругар дьаһайбытым».

22Агриппа: «Мин эмиэ ол киһини истиэхпин баҕарабын», – диэбитэ.

«Сарсын истиэҥ», – диэн Фест эрэннэрбитэ.

23Сарсыныгар Агриппалаах Вереника сэрии тойотторугар, куорат бастыҥ дьонугар арыаллатан, бэрт мааны быһыыга-майгыга суут буолар киэҥ саалатыгар киирбиттэрэ. Фест Павелы аҕалалларыгар дьаһал биэрбитэ.

24«Агриппа ыраахтааҕы уонна манна биһигини кытта бииргэ олорооччулар! – диэбитэ Фест. – Иерусалимҥа да, манна да баар элбэх ахсааннаах иудейдар бука бары миэхэ үҥсэр, тыыннаах хаалыа суохтаах диэн туруорсар киһилэрэ бу билигин эһиги иннигитигэр турар+. 25Ол гынан баран кини өлөрөргө ууруллар ханнык эмэ буруйу оҥорбутун мин булбатым. Бэйэтэ император дьүүллүүрүгэр модьуйбутун быһыытынан, кинини онно ыытарга быһаарбытым+. 26Ол эрээри күн судаарга туох да быһаарыылааҕы суруйарым суох буолан, чинчийэн баран суруйаары, бүгүн эһиги, ордук эн Агриппа ыраахтааҕы иннигэр, кинини таһаарарга дьаһал биэрдим. 27Хаайыылааҕы, туохха буруйдуулларын ыйбакка эрэ, ыытары толкуйа суох быһыы курдук көрөбүн».

26

Павел көмүскэнэр этиитэ

26^1«Дьыалаҕын быһааран биэрэриҥ көҥүллэнэр», – диэбитэ Агриппа Павелга.

Павел болҕойоллоругар көрдөһөн аҥаар илиитин өрө уунан баран, көмүскэнэр тылын саҕалаабыта:+
2«Агриппа ыраахтааҕы! Бүгүн эн иннигэр туран көмүскэнэр кыахтанаммын, бэйэбин дьоллоохпун дэнэбин. 3Эн иудейдар туох баар үгэстэрин, мөккүһэр өрүттэрин барытын үчүгэйдик билэҕин. Онон миигин бука диэн тулуйан истэргэр көрдөһөбүн.

4Мин эдэр сааспыттан төрөөбүт норуотум ортотугар Иерусалимҥа хайдах олорбуппун иудейдар бары билэллэр+. 5Кинилэр миигин өрдөөҥүттэн билэллэр, онон баҕараллара эбитэ буоллар, биһиги итэҕэлбит саамай кытаанах бөлөҕүн ыйыытынан фарисей быһыытынан олорбуппун бэйэлэрэ да туоһулуо этилэр+. 6Билигин мин Таҥара өбүгэлэрбитигэр эрэннэрбитин толоруо диэн эрэнэрим иһин, бу дьүүллэнэ турабын. 7Ол туоларын эрэнэн биһиги норуоппут уон икки аҕа ууһа күннэри-түүннэри кыһанан туран, Таҥараҕа үҥэллэр. Дьэ бу эрэлим иһин, Агриппа ыраахтааҕы, иудейдар миигин буруйдууллар+. 8Таҥара өлбүттэри тилиннэрэр кыахтааҕын эһиги тоҕо кыаллыбат суол дии саныыгытый+?

9Мин эмиэ Иисус Назорей аатын утаран элбэҕи оҥоруохтаахпын дии саныырым+. 10Ол санаабын мин Иерусалимҥа ситиспитим: архиерейдартан көҥүл ылан, элбэх сибэтиэйи хаайыыга бырахтарбытым, кинилэри өлөрөллөрүгэр куоласпын биэрэрим+. 11Синагогалары барытын кэрийэ сылдьан, итэҕэллэриттэн тэйитэ сатаан муҥнуурум, Иисуһу холуннартара сатыырым, утарар уордаах санаам батарбакка, бэл омук куораттарыгар сойуолаһа барарым+.

12Биирдэ эмиэ оннук архиерейдартан боломуочуйа уонна сорудах ылан, Дамаска аттаммытым+. 13Күн ортотун саҕана аара суолга айаннаан истэхпинэ, үрдүк сололоох, миигин уонна аргыстарбын тула күннээҕэр чаҕылхай сырдык сандаарбыта. 14Биһиги бары сиргэ охтон түспүппүт. Онтон мин еврей тылынан ыҥырар саҥаны истибитим. „Савл, Савл! Эн тоҕо Миигин сойуолаһаҕын? Үөрбэни утары барарыҥ кытаанах буолуо“, – диэбитэ ол саҥа. 15Мин: „Кимҥиний Эн, Айыы Тойон?“ – диэн ыйыппытым. Кини эппитэ: „Мин эн сойуолаһар Иисуһуҥ буолабын. 16Сиртэн тур. Мин эйигин Бэйэбэр үлэһитинэн талаары итиэннэ бүгүн тугу көрбүккэр уонна инники көрүөхтээххэр туоһу гынаары, эйиэхэ көһүннүм. 17Эйигин Израиль дьонуттан уонна атын омуктартан араҥаччылаан туран кинилэргэ ыыттахпына 18эн кинилэр харахтарын арыйыаҥ, хараҥаттан сырдыкка, сатана былааһыттан Таҥараҕа эргилиннэриэҥ, оччоҕо кинилэр Миэхэ итэҕэллэринэн аньыылара-харалара бырастыы буолан Таҥара норуотугар киириэхтэрэ“+. 19Онон, Агриппа ыраахтааҕы, мин халлаантан миэхэ көстүбүтү утары барбатаҕым. 20Бастаан Дамаск уонна Иерусалим, онтон бүтүн Иудея олохтоохторун, кэлин атын омуктары аньыыларын билинэн Таҥараҕа эргиллэллэригэр уонна ол билиммиттэрин олохторунан туоһулууларыгар ыҥырбытым+. 21Ол иһин иудейдар миигин, Таҥара Дьиэтигэр сырыттахпына, тутан ылан өлөрөргө соруммуттара+. 22Ол гынан баран Таҥара миэхэ көмөлөһөн, мин бүгүҥҥэ диэри кыраларга да, улууларга да туоһулаан кэллим; пророктар уонна Моисей кэнэҕэс туох буолуохтааҕын туһунан өтө көрөн эппиттэриттэн атын тугу да эппэппин, 23Христос сору-муҥу көрөн баран, өлбүттэртэн бастакынан тиллээт, иудейдарга да, атын норуоттарга да сырдык кэлбитин биллэриэхтээҕэ диэн иһитиннэрэбин»+.

24Павел маннык көмүскэнэ турдаҕына, Фест саҥата көбдьүөрүйэ түспүтэ: «Павел, эн өйө суох киһилии тыллаһан эрэҕин! Аһара үөрэхтэнэҥҥин, өйгүнэн булкуллубуккун!»

25«Суох, ытыктабыллаах Фест, мин өйбүнэн булкулла иликпин, – диэн хоруйдаабыта Павел. – Кырдьыктаах чөл тыллары этэбин. 26Ыраахтааҕы ону билэр, ол иһин мин кини иннигэр иҥнибэккэ кэпсиибин. Туох буолбутун кини билбэккэ-истибэккэ хаалбытын мин хайдах да итэҕэйбэппин: барыта, ханна эрэ түҥкэтэх муннукка буолбатах, хараҕын далыгар ааспыта. 27Агриппа ыраахтааҕы, эн пророктары итэҕэйэҕин буолбат дуо? Итэҕэйэргин билэбин».

28«Миигин христианин гынарыҥ түргэнэ бэрт буолаарай?» – диэбитэ Агриппа.

29Павел эппитэ: «Түргэн буоллун, бытаан буоллун, эн эрэ буолбатах, бүгүн миигин истэн олорооччулар бука бары бу хандалыттан ураты бүтүннүүтүгэр миэхэ холоонноох буолалларын туһугар, мин Таҥараттан көрдөһүөм этэ»+.

30Маны эппитигэр ыраахтааҕы, баһылык, Вереника уонна кинилэри сэлэлээн олорооччулар бука бары туран, тахсан барбыттара. 31Саалаттан тахсан баран, бэйэлэрин икки ардыларыгар: «Бу киһи өлөрөргө да, хаайылларга да сөптөөх туох да буруйу оҥорботох», – диэн кэпсэппиттэрэ+.

32Агриппа Фесткэ эппитэ: «Императорга тиийэр санаалааҕын биллэрбэтэҕэ эбитэ буоллар, кинини күн бүгүн да босхолуохха сөп эбит»+.

27

Римҥэ айан

27^1Италияҕа барарбыт быһаарыллыбытыгар Павелы уонна атын хаайыылаахтары Август сэриитин сотнигар Юлийга туттарбыттара+. 2Биһиги Адрамиттий хараабылыгар олорон, Асия сирдэрин кыйа устар санаалаах айаҥҥа туруммуппут. Биһигини кытта Фессалоникаттан сылдьар Македония киһитэ Аристарх барсыбыта+.

3Нөҥүө күнүгэр Сидоҥҥа тиийбиппит. Юлий Павелга амарах сыһыаннаах буолан, доҕотторугар сылдьан, туох кыһалҕалааҕын толуйтарарын көҥүллээбитэ. 4Сидонтан тахсан баран, тыала утарыта бэрт буолан, Кипргэ тиксибиппит, 5онтон Киликиялаах Памфилия аттынан ааһан, муораны туораан, Миры диэн Ликия куоратыгар кэлбиппит. 6Сотник Италияҕа устуохтаах Александрия хараабыла турарын булан, биһигини онно көһөрбүтэ+. 7Хас да күн устата бытааннык устан, Книд куоракка тиийбиппит, онтон тыалыттан мэһэйдэтэн, барыахтаах хайысхабытынан барбакка, Крит арыыга Салмон тумуһах туһаайыытынан чугаһаабыппыт. 8Бу сири эрэйинэн ааһан, Ласея куорат таһынааҕы Чуумпу Хомо диэн ааттанар сиргэ кэлбиппит.

9Элбэх күммүт баранан, Пост[*] да ааһан, салгыы устарбыт улам кутталланан барбыта, онон Павел сүбэлээбитэ: 10«Доҕоттоор! Айаммыт мантан инньэ кутталланыыһы; таһаҕаска, хараабылга эрэ буолбатах, бэйэбитигэр да сэрэхтэниэх чинчилээх».

11Ол эрээри сотник Павеллааҕар куормаһыты уонна хараабыл хаһаайынын ордук итэҕэйэр этэ. 12Бу бириистэн кыстыырга табыгаһа суох буолан, үгүстэрбит муораҕа тахсан, кыаллар буоллаҕына, Финиккэ тиийэ сатыырга сүбэлээбиттэрэ (Финик – соҕуруулуу-арҕаа уонна хотугулуу-арҕаа диэки хайыһа сытар Крит арыы бириистэнэ).

Буурҕа

13Соҕурууҥҥу тыал үрбүтүгэр кинилэр күүппүппүт дьэ кэллэ дии санаан, баарыстарын туруоран, Крит кытылын кыйа устубуттара. 14Чочумча буолаат, арыы диэкиттэн «эвроклидон» диэн ааттанар хотугулуу-илиҥҥи күүстээх тыал түспүтэ+. 15Хараабылбыт тыалга саба оҕустаран, хайдах да утарылаһар кыаҕа суох буолбута, онон биһиги долгуҥҥа быһа бэринэн, тыал ханна кыйдыырынан устубуппут. 16Клавда диэн кыракый арыыны тыалтан арыый хаххалаах өттүнэн ааһан иһэн, быһылааҥҥа туттуохтаах оҥочобутун кыл мүччү быыһаан, кытаатыннаран биэрбиппит. 17Оҥочону көтөҕөн таһааран баран, аны хараабылбыт эркиннэрин ханаатынан эпсэри тардан кэлгийбиппит; Сирт кумаҕар[*] чаарга олоруохпут диэн сэрэхэдийэн баарыһы түһэрэн, тыал хайа диэки үүрэринэн дьулуруйан испиппит. 18Нөҥүө күнүгэр буурҕа өссө ордук күүһүрбүтүгэр таһаҕаһы сүөкээн барбыппыт,+
19оттон үһүс күммүтүгэр туттар малбытын кытары ууга бырахпыппыт. 20Халлааммыт хас эмэ күнү быһа күнэ да, сулуһа да көстүбэт буола болоорон турбута, силлиэ мөлтүөх быһыыта биллибэтэҕэ. Быыһанар эрэлбит улам симэлийэн испитэ.

21Аһаабатахтара быданнаабыт дьон ортотугар туран, Павел эппитэ: 22«Доҕоттор! Мин сүбэбин ылынан Криттэн тахсыбатаххыт эбитэ буоллар, маннык эрэйи, сүтүгү көрсүө суох этигит. Оттон билигин, көрдөһөбүн, эрдийиҥ, эһигиттэн ким да өлүө суоҕа, хараабылбыт эрэ алдьаныа. 23Мин бас бэринэр, сүгүрүйэр Таҥарам Аанньала бөлүүн миэхэ көстөн+
24эттэ: „Куттаныма, Павел! Эн император иннигэр туруохтааххын, онон бу хараабылынан бииргэ устан иһэр аргыстаргын Таҥара эйиэхэ бэлэхтиир“, – диэтэ+. 25Онон, доҕотторуом, эрдийиҥ, Кини миэхэ эппитэ туолуо диэн, мин Таҥараҕа эрэнэбин. 26Биһигини хайаан да ханнык эрэ арыыга тиксэриэхтээх»+.

27Уон төрдүс түүммүтүгэр Адриатическай муора устун дьулуруйан испиппит. Түүн үөһүн саҕана мотуруостар ханнык эрэ сир чугаһаабыт сибикитин билэн, 28уу дириҥин кэмнээн көрбүттэрэ – арай сүүрбэ саһаан буолбута; онтон кыратык бара түһээт, кэмнээбиттэрэ – уон биэс саһааҥҥа тиийбитэ. 29Аны хараабылбытын тааска таһааран сабыа диэн сэрэнэн, түөрт кутурук дьаакыры түһэрэн баран, халлаан сырдыырын кэтэспиппит. 30Мотуруостар күрүүргэ сананан, тумус дьаакыры быраҕабыт диэн ааттаан, оҥочону муораҕа түһэрэн эрдэхтэринэ, 31Павел сотникка уонна буойуннарга: «Кинилэр хараабылга хаалбатахтарына, эһиги быыһанар кыаххыт суох буолуо», – диэбитэ. 32Онуоха буойуннар оҥочо кэлгиллибит быатын быһыта кэрдибиттэрэ – оҥочо ууга баран түспүтэ.

33Сырдыан иннинэ, Павел барыларын аһаан сэниэтэ киллэриниҥ диэн көрдөспүтэ: «Аһаабатаххыт бүгүн уон төрдүс күнэ буолла, тугу да амсайан көрө иликкит. 34Онон аһыыргытыгар көрдөһөбүн, оччоҕо эрэ тыыннаах хаалыаххыт эбээт. Баскытыттан биир баттах түһүө суоҕа»+. 35Инньэ диэн баран, килиэби ылан, бары көрөн турдахтарына, Таҥараҕа махтаммыта уонна тутан сиэн барбыта+. 36Онтон эгди буолан бары аһаабыппыт. 37Хараабылга барыта икки сүүс сэттэ уон алта киһи этибит. 38Тото аһаан баран, хараабылбытын чэпчэтэн, тиэллэн иһэр сэлиэһинэй бурдугу муораҕа сүөкээбиппит.

39Сарсыарда буолбутугар мотуруостар хайа да сирин кыайан быһаарбатахтара, арай ханнык эрэ кумах кытыллаах хомону көрөн, кыаллар буоллаҕына, хараабылы онно тиксэрэргэ санаммыттара. 40Дьаакырдары таһааран баран, бааллан турбут урууллары сүөртэлээн, кыра баарыһы туруоран кытыл диэки устубуппут. 41Ол иһэн хараабылбыт харгыга оҕустаран чаардаан хаалбыта. Тумсунан кумахха дириҥник анньыллан, олорон хаалбыт хараабыл куорматын долгун тоҕута охсон алдьаппыта. 42Буойуннар хаайыылаахтары, аны харбаан тахсан куотан хаалыахтара диэн, өлөртүүргэ быһаарыммыттара. 43Ол гынан баран сотник Павелы быыһыан баҕарар буолан, буойуннары тохтоппута уонна сатаан харбааччылар бастакынан ууга ыстанан сири булалларыгар,+
44оттон атыттар хаптаһыҥҥа, хараабыл сэмнэҕэр уйдаран усталларыгар дьаһал биэрбитэ. Инньэ гынан, бары этэҥҥэ сири булбуппут.

28

Мальта арыытыгар

28^1Быыһанан баран билбиппит: арыыбыт аата «Мальта» диэн этэ. 2Олохтоохтор биһиэхэ олус амарахтык сыһыаннаспыттара; ардах түһэ турар буолан, силбик баҕайы этэ, онон кинилэр кутаа оттон баран, биһигини барыбытын кэлэн иттиҥ диэн ыҥырбыттара. 3Павел амынньыар бөҕөнү хомуйан аҕалан, уокка бырахпытыгар – төлөҥҥө салаппыт дьааттаах эриэн үөн хатанан тахсан, илиитигэр ыйана түспүтэ. 4Олохтоохтор кини илиитигэр эриэн үөн иилистэ сылдьарын көрөн: «Бу киһи чахчы өлөрүөхсүт эбит. Муораҕа өлбөтөҕүн үрдүнэн, иэстэбил таҥарата ситэн ылла, тыыннаах ордорбот буолла», – дэспиттэрэ. 5Павел эриэн үөнү уокка илгэн кэбиспитэ, туох да буолбатаҕа+. 6Дьон, кини этэ иһэн тахсарын эбэтэр эмискэ өлөн түһэрин кэтэһэн баран, туох да куһаҕан буолбатаҕын көрөн, аны санаалара уларыйан, «бу киһи хайа эрэ таҥара эбит» диэн түмүккэ кэлбиттэрэ+.

7Бу сиртэн чугас арыы баһылыга Публий уһаайбата баара. Кини биһигини дьиэтигэр ыҥыран илдьэн үс күн устата бэрт үтүөтүк ыалдьыттаппыта. 8Публий аҕата иһэ ыалдьан этэ умайа сытара; Павел киниэхэ киирэн, Таҥараҕа үҥэн баран илиитин ууран үтүөрдүбүтэ+. 9Бу түбэлтэ кэнниттэн арыыга баар атын ыарыһахтар кэлэн, эмиэ үтүөрбүттэрэ, 10онон биһиэхэ улахан ытыктабыллаахтык сыһыаннаспыттара, барарбытыгар туох кыһалҕалаахпытын барытын толору хааччыйан ыыппыттара.

Римҥэ айан

11Үс ый буолан баран биһиги бу арыыга кыстаабыт «Диоскурдар»[*] диэн ааттаах Александрия хараабылыгар олорсон барбыппыт;+
12онтон Сиракузыга кэлэн, үс күн турбуппут. 13Сиракузыттан тахсан кытылы кыйа устан, Регийгэ тиийбиппит; ол өйүүнүгэр соҕурууҥҥу тыал түһэн, икки күнүнэн Путеолга кэлбиппит. 14Онно бырааттарбытын булан, кинилэр көрдөһүүлэринэн сэттэ күн буолбуппут, онтон Римҥэ барбыппыт.

15Римнээҕи бырааттарбыт биһиги иһэрбитин истэн, сорохторо Аппий болуоссатыгар, атыттара Үс Таверна аттыгар көрсө тахсыбыттара. Кинилэри көрөн, Павел Таҥараҕа махтаммыта, сүргэтэ көтөҕүллүбүтэ. 16Римҥэ кэлбиппитигэр сотник хаайыылаахтары сэрии тойонугар туттарбыта[*], оттон Павелы туһунан анал харабыллаах олорорун көҥүллээбитэ.

Павел Римҥэ үөрэтиитэ

17Үс хоноот, Павел бас-көс иудейдары ыҥыртаран ылан баран, бары бииргэ түмсүбүттэригэр эппитэ: «Бырааттарым! Миигин, бэйэм норуотум, өбүгэлэрбит үгэстэрин утары тугу да оҥорботоҕум үрдүнэн, Иерусалимҥа сырыттахпына, тутан ылан, римляннарга биэрбиттэрэ. 18Кинилэр миигин доппуруостаан баран, өлөрөргө ууруллар туох да буруйа суохпун билэн, босхолоору гыммыттарын+
19иудейдар утарбыттара; онон император суутун модьуйарга күһэллибитим. Ол эрээри мин ол суукка да тиийэн, норуоппун буруйдуур санаам суоҕа. 20Дьэ ол иһин, Израиль Эрэлин иһин хандалыга бохсуллубут буолан, эһигини, сирэй көрсөн кэпсэтээри, ыҥыртардым».

21Кинилэр эппиттэрэ: «Биһиги эн тускунан ханнык да суругу Иудеяттан туппатахпыт; кэлэ сылдьар бырааттарбытыттан хайалара да эн тускунан тугу да иһитиннэрбэтэҕэ, туох да куһаҕаны эппэтэҕэ. 22Ол эрээри санааҕын истиэхпитин баҕарабыт. Ити үөрэх туһунан сир-сир аайы мөккүһэллэрин истэ сылдьабыт».

23Онон көрсөр күннэрин болдьоһон, үлэхтээх күннэригэр Павел түһэн олорор дьиэтигэр бэрт элбэх киһи тиийэн кэлбитэ. Кини кэлбит дьоҥҥо сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри Таҥара Саарыстыбатын туһунан кэпсээн, Иисус туһунан этиллибит барыта кырдьыктааҕын Моисей Сокуонугар уонна Пророктарга олоҕуран, өйдөтөн-быһааран биэрбитэ+. 24Сорохторо кини этэр тылын ылыммыттара, сорохторо итэҕэйбэтэхтэрэ. 25Бэйэ-бэйэлэрин кытта кыайан тыл тылларыгар киирсибэккэлэр, тарҕаһан эрдэхтэринэ, Павел эппитэ: «Сибэтиэй Тыын өбүгэлэрбитигэр[*] Исайя пророгунан үчүгэйдик да этиттэрбит эбит:+
26„Бу норуокка тиийэн эт: кулгааххытынан истиэххит эрээри, өйдүөххүт суоҕа, хараххытынан көрүөххүт эрээри, булан көрүөххүт суоҕа. 27Ол курдук бу дьон сүрэҕэ таастыйбыт, кулгаахтарынан да куһаҕаннык истэллэр, харахтарын да быһа симпиттэр; онтон атын эбитэ буоллар, харахтарынан көрөн, кулгаахтарынан истэн, сүрэхтэринэн өйдөөн, Миэхэ эргиллиэ этилэр, оччоҕо Мин кинилэри үтүөрдүөм этэ диэн“+. 28Онон Таҥара быыһабылын туһунан Илдьит Тыл атын омуктарга ыытыллыбытын эһиги биллэххит буоллун. Кинилэр истиэхтэрэ»+.

29Маны эппитигэр иудейдар, бэйэлэрин икки ардыларыгар улаханнык мөккүһэ-мөккүһэ, тарҕаспыттара[*].

30Павел бүтүн икки сыл тухары бары кыһалҕатын бэйэтэ уйунан, куортамҥа олорбута; киниэхэ кэлээччини барытын үөрэ көрсөрө. 31Кини хорсуннук, туохтан да чаҕыйбакка, Таҥара Саарыстыбатын туһунан кэпсиирэ уонна Айыы Тойон Иисус Христос туһунан үөрэтэрэ+.

* 1:12 Биир биэрэстэлээх – тылыттан тылыгар түһэрэн тылбаастаатахха «субуота суолун саҕа ыраах сиргэ баар». Субуотаҕа 900 м кэриҥэ сири эрэ барар көҥүллэнэрэ.

* 2:15 Үс эрэ чаас – сарсыарда тоҕус чаас.

* 2:43 Иерусалимҥа – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 3:1 Тоҕус чаастааҕы – күнүс үс чаастааҕы. Бу кэмҥэ Таҥара Дьиэтигэр сиэртибэ биэрэллэрэ.

* 3:11 Соломон колоннадата – Ин 10:23 быһаарыытын көр.

* 3:22 Өбүгэлэрбитигэр – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 4:24 Таҥара – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 4:33 Христос – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 5:16 Чугас эргиннээҕи куораттартан… Иерусалимҥа – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Иерусалим эргиннээҕи куораттартан».

* 5:33 Өлөрөргө санаммыттара – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «өлөрүөхтэрин баҕарбыттара».

* 7:29 Мадиам сирэ – Аравия уобалаһа.

* 8:27 Кандакия – эфиоптар судаарыстыбаларын салайар ийэ сарыысса титула.

* 8:37Сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу кэрчик суох.

* 8:39 Аттакыга Сибэтиэй Тыын түһэн киирбитэ – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 9:5 Мин эн сойуолаһар Иисуһуҥ буолабын – бу кэнниттэн кэлэр «„Үөрбэни утары барарыҥ ыарахан буолуо“. Савл титирэстиэр диэри, уолуйа куттанан ыйыппыта: „Айыы Тойон! Тугу оҥор диэн дьаһайаҕын?“ Онуоха Айыы Тойон киниэхэ эппитэ: „Туран…“» диэн кэрчик сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга суох.

* 9:31 Сиэркэптэргэ – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «сиэркэпкэ».

* 9:32 Сибэтиэйдэргэ – Таҥара дьонугар.

* 9:36 Иоппия – Яффа.

* 10:9 Алта чаас саҕана – күнүс уон икки чаас саҕана.

* 10:16 Төттөрү – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «эмискэ».

* 10:30 Постанан баран – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 10:32 Кини, кэлэн, эйиэхэ барытын этиэҕэ – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар

* 10:33 Таҥара – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Айыы Тойон».

* 11:11 Мин олорор дьиэм – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «биһиги олорор дьиэбит».

* 13:1 Ирод – Ирод Антипа.

* 13:42 Иудей синагогатыттан – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «синагогаттан».

* 13:44 Таҥара тылын – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Айыы Тойон тылын».

* 14:25 Айыы Тойон тылын – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «тылы» эбэтэр «Таҥара тылын».

* 15:20-21, 29 Тугу бэйэҕитигэр баҕарбаккытын атыттарга оҥорумаҥ – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 15:24 Эһиги быһыллыы сиэрин-туомун толоруохтааххыт, Сокуону тутуһуохтааххыт – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 15:34Сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу кэрчик суох.

* 15:40 Таҥара – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Айыы Тойон».

* 16:7 Тыын – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Иисус Тыына».

* 16:13 Иудейдар үгэстэринэн бииргэ түмсэр үҥэр сирдэригэр – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «биһиги быһа холоон сэрэйбит сирбитигэр».

* 16:17 Биһиэхэ – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «эһиэхэ».

* 16:37 Рим гражданнара – Рим империятыгар олорор дьон сороҕо эрэ Рим гражданинын үрдүк быраабынан туһанара. Кинилэргэ элбэх чэпчэтии, быраап көрүллэрэ, кинилэри кырбыыр, накаастыыр, тиирэн өлөрөр бобуллара.

* 17:18 Тиллии – гректии «Анастасис». Павелы истибит дьон кини «Анастасия» диэн ааттаах хайа эрэ дьахтар таҥара туһунан кэпсиир дии санаабыт буолуохтарын сөп.

* 17:19 Ареопаг – Афины куоракка баар томтор аата. Бу томтор үрдүгэр мунньахтыыр Үрдүкү Суут эмиэ маннык ааттанара.

* 17:34 Ареопагит – Ареопаг чилиэнэ.

* 18:5 Тыын салайыытынан – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 18:17 Гректэр – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 18:26 Айыы Тойон Суолун – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Таҥара Суолун».

* 19:19 Драхма – гректэр үрүҥ көмүс манньыаттара. Биир драхма үлэһит күннээҕи орто хамнаһа этэ.

* 19:24Эфескэ уйгү-быйаҥ таҥаратын Артемида аатырбыт храма баара. Бу аан дойду сэттэ кэрэ дьиктититтэн биирдэстэрэ буолара. Храм иһигэр киһини санатар быһыылаах халлаантан түспүт «таас» (метеорит буолуон сөп) – «Артемида ытык мөссүөнэ» баара.

* 20:4 Асияҕа диэри – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 20:21 Иисус Христоска – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Иисуска».

* 20:28 Айыы Тойон уонна Таҥара Сиэркэбин – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Таҥара Сиэркэбин».

* 21:22 Кэлбиккин истэн, дьон хайаан да мустуо – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Кэлбиккин дьон хайаан да билиэ».

* 21:25 Атын тугу да боппокко – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 21:34 Кириэппэс – Таҥара Дьиэтин хотугулуу-арҕаа өтүгэр турар Антоний кириэппэһэ. Кириэппэскэ Рим буойуннарын хаһаармата уонна хаайыы бааллара.

* 22:9 Сырдыгы көрөн уолуйа куттаммыттара – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «сырдыгы көрбүттэрэ».

* 23:23 Үс чааска – киэһэ тоҕус чааска.

* 23:30 Этэҥҥэ буол – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 25:11 Император дьүүллүүрүгэр модьуйабын – Рим гражданина император дьүүллүүрүгэр модьуйар бырааптааҕа (чуолаан өлөргө ууруллубут буоллаҕына).

* 27:9 Пост (евр. Йом-Киппур) – Тишри ый 10 күнүгэр бэлиэтэнэрэ (балаҕан ыйын – алтынньы ортото). Бу кэмҥэ күһүҥҥү буурҕа түһэр буолан, муоранан айаннааһын кутталланара, онон сырыы сэтинньи ортотуттан кулун тутар ортотугар диэри тохтотуллара.

* 27:17 Сирт кумаҕар – Ливия кытылын чугаһынааҕы кумах чаар. Бу өс номоҕор киирбит кутталлаах сир этэ.

* 28:11 Диоскурдар – грек мифологиятыгар: Зевс таҥара игирэ уолаттара Кас уонна Поллукс, муоранан айаннааһыны араҥаччылыыр таҥаралар.

* 28:16 Сотник хаайыылаахтары сэрии тойонугар туттарбыта – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 28:25 Өбүгэлэрбитигэр – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «өбүгэлэргитигэр».

* 28:29Сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу этии суох.

+ 1:1 Лк 1:3, Мк 16:19, Лк 24:51

+ 1:3 Мф 28:17, Мк 16:14, Лк 24:15-49, Ин 20:19-29, 1 Кор 15:5-7

+ 1:4 Лк 24:49
+ 1:5 Лк 3:3,
+ 1:6 Лк 17:20, Лк 19:11
+ 1:7 1 Фес 5:1

+ 1:8 Апос 8:1, Апос 8:14, Лк 24:48-49, Мк 16:15

+ 1:9 Мк 16:19
+ 1:10 Мк 9:3, Ин 20:12
+ 1:11 Мф 16:27
+ 1:13 Мф 10:2-4, Мк 3:17-18, Лк 6:14-16

+ 1:14 Мк 3:31, Мк 6:3, Ин 2:12, Ин 7:3, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 1:16 Лк 22:47, Лк 22:37, Лк 24:44
+ 1:17 Ин 6:71, Ин 13:21
+ 1:19 Мф 27:8
+ 1:20 Саал 68:26, Саал 108:8
+ 1:22 Лк 3:3, Лк 24:48
+ 1:23 Апос 18:7, Кол 4:11
+ 1:24 Апос 15:8
+ 1:26 Аман өһө 16:33
+ 2:1 Тахсыы 23:16, Тахсыы 34:22, Апос 20:16
+ 2:3 Мф 3:11

+ 2:4 Апос 4:31, Апос 13:52, Лк 24:49, Апос 1:4-5

+ 2:11 Апос 6:5, Апос 13:43
+ 2:13 1 Кор 14:23
+ 2:19 Мф 24:30, Лк 21:11, Арыл 8:7
+ 2:20 Арыл 6:12
+ 2:21 Рим 10:13
+ 2:22 Ин 3:2
+ 2:23 Лк 22:22, Лк 23:33
+ 2:24 Лк 24:5-6, Рим 8:11
+ 2:25 Саал 15:8-11
+ 2:27 Саал 29:4, Саал 48:16, Саал 85:13,
+ 2:28 Мф 7:14, Саал 15:8-11, Апос 13:35
+ 2:29 Апос 13:36
+ 2:30 Саал 131:11
+ 2:31 Саал 15:10

+ 2:33 Саал 109:1, Мк 16:19, Апос 7:55-56, Рим 8:34, Евр 1:3

+ 2:34 Саал 109:1, Лк 20:42-43

+ 2:37 Лк 3:10, Апос 16:30

+ 2:38 Мк 1:4, Апос 10:48, Лк 11:13, Апос 8:15

+ 2:39 Эф 2:13
+ 2:44 Апос 4:32-37
+ 3:2 Апос 14:8
+ 3:6 2 Кор 6:10
+ 3:7 Мк 1:31, Мк 5:41, Мк 9:27, Апос 9:41
+ 3:8 Апос 14:10
+ 3:11 Ин 10:23, Апос 5:12

+ 3:13 Тахсыы 3:6, Ин 8:54, Ин 17:1, 2 Пет 1:17, Лк 23:14, Ин 19:12

+ 3:14 Лк 23:18
+ 3:17 Апос 13:27, 1 Тим 1:13
+ 3:21 Лк 1:69-70, Рим 1:2
+ 3:22 Мф 17:5, Апос 7:37
+ 3:25 Төрүт. 22:18, Төрүт. 26:4
+ 4:1 Мф 22:23, Апос 23:8
+ 4:3 Лк 21:12
+ 4:6 Мф 26:3, Лк 3:2, Ин 18:13
+ 4:7 Лк 20:2
+ 4:8 Мк 13:11, Апос 6:10, Апос 13:9
+ 4:9 Апос 3:6-8
+ 4:11 Саал 117:22, Лк 20:17, 1 Пет 2:7
+ 4:12 Мф 1:21
+ 4:14 Апос 3:11
+ 4:19 Апос 5:29
+ 4:21 Лк 20:6, Лк 22:2, Апос 5:26
+ 4:24 Тахсыы 20:11
+ 4:26 Саал 2:1-2
+ 4:27 Лк 23:1, Лк 23:11, Апос 3:13
+ 4:29 Эф 6:19
+ 4:31 Апос 2:4, Апос 13:52
+ 4:32 Апос 2:44
+ 4:34 2 Кор 8:14

+ 4:36 Апос 9:27, Апос 13:2, Апос 15:36, Гал 2:9

+ 5:12 Мк 16:20, Ин 10:23, Апос 3:11

+ 5:15 Мк 6:55, Апос 19:11-12

+ 5:17 Апос 4:1, Апос 23:8, Мк 15:10, Апос 13:45

+ 5:18 Лк 21:12, Апос 4:3
+ 5:19 Апос 12:7-10, Апос 16:26
+ 5:26 Лк 20:6, Лк 22:2, Апос 4:21
+ 5:27 Мф 10:17, Мф 26:59
+ 5:28 Апос 4:17-18, Мф 27:25
+ 5:29 Апос 4:19
+ 5:32 Лк 24:48, Ин 15:26
+ 5:33 Апос 7:54
+ 5:34 Апос 22:3,
+ 5:37 Лк 2:2
+ 5:41 Мф 5:12, 1 Пет 4:13-14, 2 Кор 12:10
+ 6:1 Апос 9:29
+ 6:3 1 Тим 3:8

+ 6:5 Апос 8:5, Апос 21:8, Апос 2:11, Апос 13:43

+ 6:6 1 Тим 4:14, 1 Тим 5:22, 2 Тим 1:6
+ 6:7 Апос 12:24, Апос 19:20
+ 6:10 Апос 4:8, Лк 21:15
+ 6:11 Мф 26:59
+ 6:13 Апос 21:28
+ 6:14 Мф 26:61, Ин 2:19-22, Мф 5:17
+ 7:2 Төрүт. 11:31, Төрүт. 12:4
+ 7:3 Төрүт. 12:1
+ 7:4 Төрүт. 11:32

+ 7:5 Төрүт. 15:3, Төрүт. 18:10, Төрүт. 12:7, Төрүт. 13:15, Төрүт. 15:18

+ 7:6 Төрүт. 15:13, Тахсыы 12:40

+ 7:7 Төрүт. 15:14, Тахсыы 3:12

+ 7:8 Төрүт. 17:9-14, Төрүт. 21:2-4, Төрүт. 25:26, Төрүт. 29:31-35, Төрүт. 30:5-24

+ 7:9 Төрүт. 37:11, Төрүт. 37:28, Төрүт. 39:2
+ 7:10 Төрүт. 41:37-43
+ 7:12 Төрүт. 42:1-5
+ 7:13 Төрүт. 43:1-15, Төрүт. 45:1-4
+ 7:14 Төрүт. 45:9-10, Төрүт. 46:27

+ 7:15 Төрүт. 46:5, Төрүт. 46:28, Төрүт. 49:33, Тахсыы 1:6

+ 7:16 Төрүт. 50:25,
+ 7:17 Тахсыы 1:7, Тахсыы 1:12
+ 7:18 Тахсыы 1:8
+ 7:19 Тахсыы 1:10-11, Тахсыы 1:16
+ 7:20 Тахсыы 2:2-3, Евр 11:23
+ 7:21 Тахсыы 2:3-10
+ 7:24 Тахсыы 2:11-12
+ 7:28 Тахсыы 2:13-14

+ 7:29 Тахсыы 2:15, Тахсыы 2:22, Тахсыы 18:3-5

+ 7:30 Тахсыы 3:2
+ 7:32 Тахсыы 3:6
+ 7:34 Тахсыы 3:5, Тахсыы 3:8-10
+ 7:35 Тахсыы 2:14
+ 7:36 Тахсыы 14:27-31,
+ 7:37 Апос 3:22
+ 7:38 Тахсыы 19:3,
+ 7:39 Тахсыы 16:3,
+ 7:40 Тахсыы 32:1, Тахсыы 32:23
+ 7:41 Тахсыы 32:4-6,
+ 7:42 Саал 80:13
+ 7:44 Тахсыы 38:21, Арыл 15:5, Тахсыы 25:40
+ 7:46 Саал 88:20-21,
+ 7:48 Апос 17:24
+ 7:51 Тахсыы 32:9,
+ 7:52 Мф 23:37
+ 7:53 Гал 3:19, Евр 2:2
+ 7:54 Апос 5:33
+ 7:55 Тахсыы 24:16, Саал 109:1, Мк 16:19

+ 7:56 Мк 1:10, Саал 109:1, Мк 16:19, Апос 7:56, Евр 1:3

+ 7:58 Апос 8:1, Апос 22:20
+ 7:59 Саал 30:6, Лк 23:46
+ 7:60 Лк 22:41, Лк 23:34
+ 8:1 Апос 22:20, Ин 16:2, Мф 10:23
+ 8:3 Гал 1:13, 1 Кор 15:9, Флп 3:6
+ 8:4 Мк 4:14, Апос 11:19
+ 8:5 Апос 6:5, Апос 21:8
+ 8:7 Лк 4:35, Мк 16:17-18
+ 8:13 Мф 28:19, Апос 16:33, Апос 18:8
+ 8:14 Апос 1:8
+ 8:15 Апос 2:38

+ 8:16 Мф 28:19, Апос 19:5, Апос 10:44, Апос 11:15

+ 8:17 Апос 9:17, Апос 19:6
+ 8:22 2 Тим 2:25
+ 8:24 Тахсыы 8:8
+ 8:25 Ин 4:39

+ 8:26 Апос 5:19, Апос 10:4, Апос 11:13, Апос 12:7, Апос 27:23

+ 8:29 Апос 10:19
+ 8:31 Рим 10:14
+ 8:35 Лк 24:27
+ 9:1 Апос 8:3, Ин 16:2
+ 9:3 Апос 22:6-11, Апос 26:12-18
+ 9:10 Апос 22:12, Төрүт. 22:1
+ 9:11 Апос 21:39, Апос 22:3
+ 9:15 Рим 1:5, Гал 1:15-16, 1 Тим 2:7,
+ 9:16 Апос 20:23, 1 Фес 3:3
+ 9:17 Апос 8:17, Апос 19:6
+ 9:19 Гал 1:17
+ 9:21 Гал 1:13, Гал 1:23
+ 9:22 1 Тим 1:12, Апос 18:28
+ 9:23 Апос 20:3, Апос 23:30
+ 9:25 2 Кор 11:32

+ 9:27 Апос 4:36, Апос 13:2, Апос 15:36, Гал 2:9, 1 Кор 9:6, Гал 1:18-19

+ 9:29 Апос 6:1
+ 9:30 Апос 11:25
+ 9:34 Апос 3:6
+ 9:36 Ин 13:14, 1 Тим 2:10, 1 Тим 5:10
+ 9:40 Мф 9:25, Апос 28:8, Иак 5:16
+ 9:41 Мк 1:31, Мк 5:41, Мк 9:27, Апос 3:7
+ 10:2 Мф 8:10, Лк 7:4-5
+ 10:3 Апос 3:1
+ 10:4 Апос 8:26, Арыл 8:4
+ 10:6 Апос 9:43
+ 10:9 Апос 11:5-14

+ 10:15 Мк 7:15-16, Рим 14:14, 1 Тим 4:4, Тит 1:15

+ 10:19 Апос 8:29
+ 10:22 Лк 7:4-5
+ 10:25 Апос 16:29
+ 10:26 Арыл 19:10, Арыл 22:8-9
+ 10:28 Ин 4:9, Ин 18:28
+ 10:34 Рим 2:11, Рим 10:12
+ 10:35 Рим 10:12
+ 10:37 Мк 1:14

+ 10:38 Мф 3:16, Ин 1:32-33, Мф 4:24, Лк 13:16

+ 10:42 Ин 5:22, Апос 17:31, 1 Пет 4:5, 2 Тим 4:1

+ 10:43 Лк 24:27, Рим 3:21
+ 10:46 Мк 16:17, 1 Кор 12:10
+ 10:47 Апос 2:4
+ 10:48 Апос 2:38
+ 11:2 Апос 15:1, Гал 2:12
+ 11:3 Лк 15:2, Гал 2:12
+ 11:5 Апос 10:9-32
+ 11:9 Мк 7:19, Апос 10:15
+ 11:12 Апос 15:9
+ 11:13 Апос 8:26
+ 11:15 Апос 10:44
+ 11:16 Апос 1:5
+ 11:17 Апос 2:38
+ 11:19 Апос 8:1
+ 11:22 Апос 4:36, Апос 9:27, Апос 13:1
+ 11:24 Апос 6:5
+ 11:25 Апос 9:30
+ 11:27 Апос 13:1, Апос 15:32
+ 11:28 Апос 21:10, Мф 24:7, Апос 18:2
+ 12:2 Лк 5:10, Мк 10:39
+ 12:3 Тахсыы 12:15
+ 12:4 Лк 22:33
+ 12:5 2 Кор 1:11, Эф 6:18
+ 12:7 Апос 8:26, Апос 16:26
+ 12:10 Апос 5:19, Апос 16:26
+ 12:11 Саал 33:7, Саал 90:11, 2 Кор 1:10

+ 12:12 Апос 13:5, Апос 15:37, 1 Пет 5:13, Кол 4:10, 2 Тим 4:11, Флм 1:24

+ 12:15 Мф 18:10-11, Евр 1:14

+ 12:17 Апос 15:13, Апос 21:18, Иак 1:1, Гал 1:19, Гал 2:9

+ 12:23 Арыл 16:9,
+ 12:24 Апос 6:7, Апос 19:20
+ 12:25 Апос 11:29-30, Апос 12:12

+ 13:1 Апос 11:27, Апос 4:36, Апос 11:22, Лк 3:1

+ 13:2 Лк 2:37, Рим 1:1, Гал 1:15
+ 13:5 Апос 12:12, Апос 15:37, Кол 4:10
+ 13:6 Мф 7:15
+ 13:9 Апос 4:8, Апос 6:10
+ 13:13 Апос 15:38
+ 13:15 Лк 8:41, Апос 18:8
+ 13:17 Тахсыы 1:7, Тахсыы 12:51
+ 13:18 Тахсыы 16:35, Саал 94:10,
+ 13:22 Саал 88:20-21,
+ 13:24 Лк 3:3
+ 13:25 Лк 3:16, Ин 1:20, Ин 1:27
+ 13:27 Апос 3:17, Лк 24:26-27
+ 13:28 Лк 23:23
+ 13:29 Лк 23:53
+ 13:30 Лк 24:6
+ 13:31 Апос 1:3, Лк 24:48
+ 13:32 Саал 2:7, Евр 1:5, Евр 5:5
+ 13:34 Рим 6:9,
+ 13:35 Саал 15:10, Апос 2:27
+ 13:36 Апос 2:29
+ 13:38 Мф 1:21, 1 Ин 2:12

+ 13:39 Рим 3:20, Гал 2:16, Гал 3:11, Рим 3:28

+ 13:43 Апос 2:11, Апос 6:5

+ 13:45 Апос 5:17

+ 13:46 Апос 4:30, Эф 6:19, Мф 10:11, Мф 22:8, Арыл 3:4, Мк 12:9, Апос 18:6

+ 13:47 Апос 26:23
+ 13:50 1 Фес 2:15
+ 13:51 Мф 10:14, Мк 6:11, Лк 9:5
+ 13:52 Апос 2:4, Апос 4:31
+ 14:1 Апос 13:5
+ 14:3 Апос 4:30, Эф 6:19
+ 14:4 Мф 10:34, Лк 12:51
+ 14:6 Мф 10:23
+ 14:8 Апос 3:2
+ 14:9 Мф 9:2
+ 14:10 Апос 3:8
+ 14:11 Апос 28:6
+ 14:14 Мк 14:63
+ 14:15 Тахсыы 20:11, 1 Фес 1:9
+ 14:17 Мф 5:45, Саал 103:15
+ 14:19 2 Кор 11:25

+ 14:22 Кол 1:23, Ин 15:20, 1 Пет 2:21, 1 Пет 5:9, 1 Фес 3:3, 2 Тим 3:12

+ 14:23 Апос 13:2, Апос 20:32
+ 14:26 Апос 13:3
+ 15:2 Гал 5:2
+ 15:7 Апос 10:20
+ 15:8 Апос 1:24, Апос 10:44, Апос 10:47
+ 15:9 Апос 11:12, Саал 50:12
+ 15:10 Гал 5:1
+ 15:11 Эф 2:8, Тит 2:11, Тит 3:7

+ 15:13 Апос 12:17, Иак 1:1, Гал 1:19, Гал 2:9

+ 15:20 1 Кор 8:1, 1 Кор 10:19-20, Арыл 2:14,

+ 15:22 1 Пет 5:12, 2 Кор 1:19, 2 Фес 1:1
+ 15:24 Гал 1:7, Гал 5:10
+ 15:28 Апос 15:20
+ 15:32 Апос 11:27
+ 15:35 Апос 13:1
+ 15:37 Апос 12:12, Апос 13:5, Кол 4:10
+ 15:38 Апос 13:13
+ 15:40 Апос 15:32

+ 16:1 Рим 16:21, 1 Кор 4:17, Флп 2:19, Кол 1:1, 1 Фес 3:2, 2 Фес 1:1, 1 Тим 1:2, 2 Тим 1:2

+ 16:3 1 Кор 9:20, Гал 2:3
+ 16:4 Апос 15:28-29
+ 16:5 Апос 6:7
+ 16:6 Апос 18:23
+ 16:7 Флп 1:19
+ 16:8 Апос 20:5, 2 Кор 2:12, 2 Тим 4:13
+ 16:12 Флп 1:1
+ 16:14 Лк 24:45
+ 16:15 Апос 11:14, Апос 16:33-34
+ 16:18 Мк 9:38
+ 16:21 Эсфирь 3:8
+ 16:22 2 Кор 6:4-5, 2 Кор 11:23-25
+ 16:24 1 Фес 2:2
+ 16:25 Саал 41:9, Саал 118:62

+ 16:26 Апос 4:31, Апос 5:19, Апос 12:7, Апос 12:10

+ 16:27 Апос 12:19
+ 16:29 Апос 10:25
+ 16:30 Лк 3:10, Апос 2:37
+ 16:31 Мк 16:16, Рим 10:9
+ 16:33 Апос 11:14, Апос 16:15
+ 16:34 Ин 4:53, Апос 18:8
+ 16:37 Апос 22:25
+ 16:39 Мф 8:34
+ 16:40 Апос 16:14
+ 17:1 Флп 4:16
+ 17:2 Апос 13:5, Апос 14:1
+ 17:3 Лк 24:26-27
+ 17:5 1 Фес 2:14-16
+ 17:7 Лк 23:2
+ 17:16 2 Пет 2:8
+ 17:19 Мк 1:27
+ 17:24 Мф 11:25, Апос 7:48
+ 17:25 Саал 49:8-12, Төрүт. 2:7,
+ 17:26 Төрүт. 3:20,
+ 17:30 1 Пет 1:14, Рим 3:25-26, Эф 4:18

+ 17:31 Мф 12:36, Ин 5:22, Апос 10:42, 1 Пет 4:5

+ 18:2 Рим 16:3, 1 Кор 16:19, 2 Тим 4:19, Апос 11:28

+ 18:4 Апос 13:5
+ 18:5 1 Фес 3:6
+ 18:6 Апос 13:46

+ 18:8 Лк 8:41, Апос 13:15, 1 Кор 1:14, Ин 4:53, Апос 16:34

+ 18:15 Апос 23:29
+ 18:18 Апос 18:2, Рим 16:1,
+ 18:19 Апос 19:1, Апос 20:16
+ 18:21 Иак 4:15
+ 18:23 Апос 16:6

+ 18:24 Апос 19:1, 1 Кор 1:12, 1 Кор 3:5, 1 Кор 4:6, 1 Кор 16:12, Тит 3:13

+ 18:25 Лк 3:3, Апос 19:3
+ 18:26 Апос 4:30, Эф 6:19
+ 18:27 1 Кор 16:3, 2 Кор 3:1
+ 18:28 Апос 9:22
+ 19:1 Апос 18:21
+ 19:3 Апос 18:25
+ 19:4 Лк 3:3, Ин 1:7
+ 19:5 Мф 28:19, Апос 8:16
+ 19:6 Апос 8:17, Апос 9:17, Апос 10:46
+ 19:8 Апос 4:30, Эф 6:19
+ 19:12 Апос 5:15
+ 19:13 Мф 12:27, Мк 9:38, Лк 9:49
+ 19:15 Лк 4:34, Иак 2:19
+ 19:18 Мк 1:5, Иак 5:16
+ 19:20 Апос 6:7, Апос 12:24
+ 19:21 Рим 15:26, 1 Кор 16:5, Рим 15:23-24
+ 19:22 Апос 16:1
+ 19:29 Апос 19:29, Кол 4:10, Флм 1:24
+ 20:1 Апос 19:21
+ 20:3 Апос 9:23, Апос 23:30

+ 20:4 Апос 19:29, Эф 6:21, Кол 4:7, 2 Тим 4:12, 2 Тим 4:20, Тит 3:12

+ 20:5 Апос 16:8
+ 20:6 Тахсыы 12:15, Апос 12:3
+ 20:7 1 Кор 16:2, Арыл 1:10
+ 20:16 Тахсыы 23:16, Тахсыы 34:22, Апос 2:1
+ 20:18 Апос 18:19, 1 Фес 1:5
+ 20:23 Апос 9:16, Апос 21:33
+ 20:24 2 Тим 4:7
+ 20:28 Ин 21:16-17, 1 Пет 5:2, 1 Пет 1:18-19
+ 20:29 Мф 7:15, Ин 10:12
+ 20:30 2 Пет 2:1, 2 Кор 11:13, 1 Тим 4:1
+ 20:31 Мк 14:38
+ 20:32 Апос 14:23, 1 Пет 1:4
+ 20:33 2 Кор 7:2
+ 20:34 Апос 18:3
+ 20:35 Мф 10:8
+ 20:36 Апос 21:5
+ 21:4 Апос 20:23
+ 21:5 Апос 20:36
+ 21:8 Апос 6:5, Апос 8:5
+ 21:9 Лк 2:36, Апос 2:17-18
+ 21:10 Апос 11:28
+ 21:12 Мф 16:21-23
+ 21:13 Апос 20:24, Флп 2:17
+ 21:18 Апос 12:17, Иак 1:1
+ 21:20 Рим 10:2
+ 21:21 Рим 2:28-29, 1 Кор 7:19
+ 21:24 Апос 18:18
+ 21:25 Апос 15:29
+ 21:28 Апос 6:13,
+ 21:29 Апос 20:4
+ 21:33 Апос 20:23, Апос 21:11
+ 21:34 Апос 19:32
+ 21:39 Апос 9:11, Апос 22:3

+ 22:3 Апос 9:11, Апос 21:39, Апос 5:34, Флп 3:6

+ 22:4 Апос 8:3
+ 22:5 Апос 9:1-2
+ 22:6 Апос 9:3-6, Апос 26:12-18
+ 22:12 Апос 9:17
+ 22:15 Апос 9:15
+ 22:16 Апос 9:18
+ 22:17 Апос 9:26
+ 22:20 Апос 7:58
+ 22:25 Апос 16:37

+ 23:1 1 Кор 4:4, 2 Кор 1:12, 2 Тим 1:3, Евр 13:18

+ 23:2 Апос 24:1,
+ 23:4 Ин 18:22
+ 23:5 Тахсыы 22:28
+ 23:6 Апос 4:1, Флп 3:5, 1 Кор 15:13
+ 23:8 Мф 22:23, Лк 20:27
+ 23:9 Ин 12:29
+ 23:11 Апос 27:23
+ 23:24 Апос 24:3, Апос 25:14
+ 23:27 Апос 21:32-33, Апос 22:27
+ 23:28 Апос 22:30
+ 23:29 Апос 18:15
+ 23:30 Апос 9:23, Апос 20:3
+ 23:34 Апос 21:39
+ 24:1 Апос 23:2
+ 24:5 Лк 23:2
+ 24:6 Апос 21:27-29
+ 24:15 Арыл 20:6, Арыл 20:13
+ 24:16 Апос 23:1, Евр 13:18
+ 24:17 Рим 15:25-28, 1 Кор 16:1, Гал 2:10
+ 24:18 Апос 21:26
+ 24:21 Апос 23:6
+ 24:25 Апос 17:32
+ 25:3 Апос 23:12
+ 25:10 Рим 13:1
+ 25:12 Апос 23:11
+ 25:19 Апос 18:15, Апос 23:29
+ 25:24 Апос 22:22
+ 25:25 Лк 23:14, Апос 23:29
+ 26:1 Саал 118:46, Мф 10:18, Апос 9:15
+ 26:4 Гал 1:13
+ 26:5 Апос 23:6, Флп 3:5
+ 26:7 Мф 19:28, Иак 1:1
+ 26:8 1 Кор 5:12
+ 26:9 Ин 16:2, 1 Тим 1:13
+ 26:10 Апос 8:3
+ 26:11 Апос 9:1
+ 26:12 Апос 9:3-6, Апос 22:6-11
+ 26:18 Евр 2:14-15
+ 26:20 Апос 9:20
+ 26:21 Апос 21:27, Апос 21:30

+ 26:23 1 Кор 15:20, Кол 1:18, Арыл 1:5, Апос 13:47

+ 26:29 Апос 21:33
+ 26:31 Апос 23:29
+ 26:32 Апос 25:12
+ 27:1 Апос 25:12
+ 27:2 Апос 19:29
+ 27:6 Апос 28:11
+ 27:14 Мк 4:37
+ 27:18 Иона 1:5
+ 27:23 Апос 8:26
+ 27:24 Апос 23:11
+ 27:26 Апос 28:1
+ 27:34 Лк 21:18
+ 27:35 Мф 15:36
+ 27:43 Апос 27:3
+ 28:5 Саал 90:13, Мк 16:18, Лк 10:19
+ 28:6 Апос 14:11
+ 28:8 Апос 9:40, Иак 5:16
+ 28:11 Апос 27:6
+ 28:18 Апос 23:29, Апос 26:31-32
+ 28:23 Лк 24:27
+ 28:25 Мф 15:7
+ 28:27 Мф 13:15, Мк 4:12, Ин 12:40
+ 28:28 Лк 3:6
+ 28:31 Апос 4:29, Эф 6:19

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=YKT

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. Е

7. И

8. К

9. Л

10. М

11. О

12. П

13. Р

14. С

15. Т

16. Ф

17. Х

18. Э

Авва (арамей.) – Аҕа. Оҕо аҕатын ыҥырар иһирэх тыла. Айыы Тойон Иисус Христос холобурун батыһан маҥнайгы христианнар Таҥараны итинник ыҥыраллара.

Авраам – еврей норуотун улуу төрүт өбүгэтэ, Таҥара ураты сөбүлэһиини оҥорсубут киһитэ. Халбаҥнаабат бигэ итэҕэллээх буолан, кини «Таҥара доҕоро» диэн ааты ылбыт.

Аҕа баһылыктар (грек. пресбүтэрой, нууч. старейшины) – аҕабыыттары кытта тэҥҥэ еврей норуотун олоҕун салайсар бас-көс дьон; сорохторо синедрион (Үрдүкү Сүбэ) чилиэннэрэ буолаллара.

Аҕабыыт (грек. һиэрэус, нууч. священник) – Былыргы Израильга: Моисей Сокуонугар ыйыллыбыт сүөһүнү, көтөрү, бурдугу аньыы толугар сиэртибэ биэрэн Таҥараҕа сулууспалыыр киһи. Израильга, Сокуон быһыытынан, Левий удьуордарыттан ураты атын ким да аҕабыыт буолар кыаҕа суоҕа.

Аллилуйя (евр.) – Айыы Тойону айхаллааҥ. Еврейдэр Таҥараны үөрүүлээхтик уруйдуур-айхаллыыр тыллара.

Аминь (евр.) – дьиҥ чахчы оннук. Иудейдар уонна христианнар Таҥараҕа үҥүүлэрин түмүктүүр тыллара.

Апостол (грек. апостолос) – сорукка ыытыллыбыт киһи. Саҥа Кэс Тылга: Иисус Христос талан ылан Таҥара Саарыстыбатын туһунан Евангелиены иһитиннэртэрэ ыыппыт үөрэнээччитэ, миссионер. Маҥнайгы христианнар Иерусалимнааҕы сиэркэптэрин Апостоллар салайаллара.

Араҥ ыарыы – былыр тирии ыарыытын араас көрүҥүн барытын бу курдук ааттыыллара. Араҥ буолбуттары кирдээхтэр диэн ааттаан, дьонтон-сэргэттэн үүрэллэрэ. Аҕабыыт ыарыһаҕы сирийэн көрөн баран, үтүөрбүт диэтэҕинэ, киһи урукку олорбут сиригэр-уотугар төннөрө.

Архиерей (грек. архиэрэус, нууч. первосвященник) – Таҥара үлэһиттэрин иерархиятын баһылыга. Бу уһулуччулаах солотун таһынан кини өссө синедрион салайааччыта этэ. Архиерей дойду политическай олоҕор улахан сабыдыаллааҕа.

Асия – арҕааҥҥы Турция сиригэр баар, былыргы Рим империятыгар киирсэр уобалас. Бу уобаласка Мисия, Лидия, Фригия уонна Кария сирэ-уота киирсэрэ. Киин куората Эфес этэ.

Бараан Оҕото (слав.) – аньыы-хара бырастыы буоларын туһугар сиэртибэҕэ бэриллэр туох да омсото суох бараан оҕото. Киһи аймах аньыытын-буруйун Бэйэтигэр ылынан, кинилэр тустарыгар өлөн быыһыы кэлбит Сибэтиэй Айыы Тойону пророктар маннык ааттаабыттар.

Биэс уонус күн бырааһынньыга (евр. Шевуот) – Паасха кэнниттэн биэс уон күн буолан баран бэлиэтэнэр Үүнүү бырааһынньыга. Бу бырааһынньыгы еврейдэр Иерусалимҥа көрсөргө дьулуһаллара.

Быһыы, быһыллыы (грек. пэритомэ, нууч. обрезание) – еврей норуотун үгэһэ, уол оҕо төрөөбүтэ ахсыс күнүгэр оҥоһуллар сиэр-туом. Бу сиэр-туом – Таҥара Авраамҥа эппит кэс тылын бэлиэтэ – оҕо Таҥара норуотугар киирсэрин көрдөрөрө.

Быыһааччы (грек. Сотэр, нууч. Спаситель) – Мессия, Христос, киһи аймаҕы буруйтан-аньыыттан, хара дьайтан, өлөр өлүүттэн быыһыы кэлбит Иисус Христос Айыы Тойон.

Вавилон – Месопотамия саамай бөдөҥ куораттарыттан биирдэстэрэ, элбэх дойдуну сэриилээн ылбыт Вавилон империятын киинэ. Бу империя сэриилэрэ б. э. иннинээҕи 587 с. Иерусалимы урусхаллаабыттара, Израиль норуотун билиэн ылан кулут оҥостубуттара.

Веельзевул (Баал-Зебул) – сахсырҕа таҥарата. Куһаҕан тыыннар тойоннорун сатана аата. Бу аат Израиль ыаллыы омуктара сүгүрүйэр тыыннарын Ваал-Зебуб аатыттан үөскээбит.

Галилея муората (Тивериада муората) – Галилеяҕа баар күөл. Саамай кэтириир сирэ 11 км, уһуна 21 км. Атын аата – Геннисарет (евр. Киннерет).

Геенна (евр. Ге-Хинном) – Иерусалим соҕуруу-арҕаа өттүгэр баар хочо. Былыр бу хочоҕо эмэгэттэргэ дьону сиэртибэ биэрэллэрэ. Биһиги эрабыт иннинээҕи II үйэттэн ыла бу тыл аньыылаахтар өлөн баран бүтэһиктээхтик накаастанар-буруйданар сирдэрин символа буолбута.

Голгофа (арамей. Гулгулта, евр. Гулголет) – бас уҥуоҕа. Иерусалимтан чугас турар томтор; омос көрүүгэ киһи чөмчөкөтүн санатарын иһин маннык ааттаммыт буолуон сөп.

Давид – биһиги эрабыт иннинээҕи 1055–1015 сс. Израилы салайбыт улуу ыраахтааҕы, Саалтыыр (Псалтирь) үгүс ырыаларын, үҥүүлэрин суруйбут поэт, пророк.

Давид Уола – Иисус Христос аата. Сирдээҕи олоҕор кини Давид ыраахтааҕы удьуора этэ. Күүтүүлээх Быыһааччы, Суруйууларга этиллэринэн, Давид удьуора буолуохтааҕа, онон Иисус Христоһу маннык ыҥырыы Кини Быыһааччы буоларын аһаҕастык билиниигэ тэҥнээҕэ.

Динарий (лат.) – Рим үрүҥ көмүс манньыата, үлэһит күннээҕи орто хамнаһа.

Евангелие (грек. Эвангелион) – Саҥа Кэс Тылга: маҥнай Таҥара Саарыстыбата чугаһаабытын туһунан, онтон кэлин Иисус Христос барбытын кэннэ, Христос киһи аймаҕы буруйтан-аньыыттан, хара дьайтан, өлөр өлүүттэн өрүһүйээри өлөн баран тиллибитин туһунан үөрүүлээх иһитиннэрии. Кэлин «Евангелие» диэн тыл «Иисус Христос туһунан суругунан кэпсээһин» диэн суолтаҕа туттуллар буолбута.

Илгэлээх үтүө (грек. харис, нууч. благодать) – Таҥара таптала, үтүө сыһыана, дьоҥҥо биэрэр алгыстаах күүһэ-күдэҕэ.

Исайя – Иисус Христос киһи аймаҕы быыһыы кэлиэхтээҕин ураты чаҕылхайдык туоһулаабыт пророк.

Киһи Уола (евр. Бен-адам, арам. Бар-наша, нууч. Сын Человеческий) – Эргэ Кэс Тылга «киһи, өлөр оҥоһуулаах» диэн суолтаҕа туттуллара. Иисус Христос бу ааты ылыныыта истээччилэргэ Даниил пророк (Дан 7:13 ) кэнэҕэс кэлиэхтээх Христос туһунан төлкөлөөбүтүн санатыахтааҕа.

Кириэскэ тиирии – былыргы Рим империятыгар буруйдаахтары накаастаан өлөрүү биир саамай ыар көрүҥэ. Кириэскэ тиириллибит киһи хас эмэ күн устата сору-муҥу көрөн өлөрө. Аймахтара, чугас дьонноро, улахан эрэйинэн үрдүкү тойоттортон көҥүллэтэн эрэ баран, кинини харайар кыахтаахтара.

Кураайы куйаар – киһитэ-сүөһүтэ, уута, ото-маһа суох, элбэх хайалаах кураайы, таас сир. Хотооллоругар тамариск, акация, терновник эрэ үүнэр, хаһан эмэ ардах түстэҕинэ, от быгар.

Кэс тыл хоппото – Иерусалимҥа баар Таҥара Дьиэтин Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоһугар турар хоппо (кээмэйэ быһа холоон – 115´70´70 см). Бу акацияттан оҥоһуллубут, истиин-тастыын кыһыл көмүһүнэн бүрүллүбүт хоппо иһигэр икки дьапталҕа тааска суруллубут Таҥара Уон Кэриэһэ, кыһыл көмүс иһиккэ кутуллубут маанна (маанна быһаарыытын көр) итиэннэ Аарон көҕөрө тыллыбыт үөл мас тайаҕа угуллан турбуттар.

Левиттэр – Иаков уолун Левий удьуордара. Моисей Сокуонун быһыытынан левиттэр сулууспа кэмигэр аҕабыыттарга көмөлөһөр эбээһинэстээхтэрэ.

Легион – Рим 5-6 тыһыынча киһилээх сатыы сэриитин холбоһуга.

Маанна – Израиль норуота Синай иччитэх сирин устун 40 сыл устата көһө сырыттаҕына, Таҥара халлаантан түһэрбит үрүҥ куруппаны санатар минньигэс аһа.

Моисей – Израиль норуотун кулуттааһынтан (Египет сириттэн) быыһаан таһаарбыт, Таҥара Сокуонун бар дьонугар тиэрдибит улуу пророк.

Осанна (евр. һошиана) – быыһаа биһигини. Иудеяҕа ыраахтааҕылары айхаллыыр тыллара.

Отуу бырааһынньыга (евр. Суккот, нууч. Кущей праздник) – бастаан күһүҥҥү виноград хомуурун бырааһынньыга этэ. Бу бырааһынньыгы отууга олорон бэлиэтииллэрэ. Кэлин еврейдэр өбүгэлэрэ Синай кураайы куйаарынан көһө сылдьан отууга олорбуттарын санатар бырааһынньыкка кубулуйбут.

Паасха (евр. Песах) – еврейдэр өбүгэлэрэ Египет хабалатыттан босхоломмуттарын бэлиэтиир саамай улуу бырааһынньык. Нисан ый (кулун тутар ортото-муус устар ортото) 15 күнүгэр ылыллар. Паасха кэмигэр аһытыылаах килиэби сиири Сокуон боборо. Иерусалим олохтоохторо уонна үҥэ-сүктэ кэлбит дьон 10–15 киһилээх бөлөхтөргө арахсан бииргэ аһыыллара. Аһылыкка бараан оҕотун, атыннык эттэххэ «паасханы», сииллэрэ.

Понтий Пилат – биһиги эрабыт 26–36 сс. Рим императора Иудеяҕа анаабыт баһылыга.

Пророк (грек. профэтэс) – Таҥараҕа чугас, Кини этэрин дьоҥҥо тиэрдэр киһи. Эргэ Кэс Тыл кэмигэр Таҥара еврей норуотугар элбэх пророгу биэрбитэ. Кинилэр сиргэ Иисус Христос кэлэн бар дьон туһугар толук буолуохтааҕын бэрт элбэх сыл инниттэн өтө көрбүттэрэ, бүтэр уһук кэллэҕинэ, Иисус Христос иккиһин эргиллэн аан дойдуну дьүүллүөн иннигэр туох буолуохтааҕын төлкөлөөбүттэрэ. Саҥа Кэс Тылга Таҥара этэрин дьоҥҥо тиэрдэр, иһитиннэрэр христианнар эмиэ пророктар диэн ааттаналлар.

Равви, Раввуни – тойонум. Еврейдэр итэҕэлгэ үөрэтэр киһини ытыктабыллаахтык ыҥырар тыллара.

Саддукейдар (евр. цаддиким) – былыргы Израиль религиознай-политическай олоҕор улахан сабыдыаллаах Таҥара үлэһиттэрэ, аҕа баһылыктар. Кинилэр фарисейдары утараллара, суруллубут Сокуону эрэ билинэллэрэ, Аанньаллар баалларын, өлбүттэр тиллиэхтээхтэрин итэҕэйбэт этилэр.

Самария олохтоохторо – Иудея уонна Галилея икки ардыларынааҕы Самария (Шомрон) уобалаһыгар олорор, атын омуктары кытта булкуспут еврейдэр. Итэҕэллэрэ Тораҕа (Моисей биэс кинигэтигэр) олоҕурара. Политикаҕа, сиэргэ-туомҥа, итэҕэлгэ тыл тылларыгар киирсиспэт буоланнар, иудейдары кытта өстөһөллөрө.

Саҥа Кэс Тыл (грек. Кайнэ Диатэкэ, нууч. Новый Завет) – саҥа сөбүлэһии, дуогабар, сойуустаһыы. Таҥара дьону кытта саҥа сөбүлэһии түһэрсиэхтээҕин туһунан пророктар Эргэ Кэс Тыл кинигэлэригэр эрдэттэн өтө көрөн эппиттэр. Иисус Христос сиргэ олорон ааспыт олоҕо, үөрэппит үөрэҕэ, киһи аймах буруйун-аньыытын боруостаан кириэскэ өлүүтэ, килбиэннээх тиллиитэ барыта Таҥара киһи аймаҕы кытта оҥорсубут саҥа сөбүлэһиитэ буолбута. Саҥа Кэс Тыл былыргы грек тылынан суруллубут 27 кинигэлээх.

Сибэтиэйдэр – Саҥа Кэс Тылга: Таҥара дьоно, христианнар.

Синагога – еврейдэр Таҥараҕа үҥэр, Сокуону үөрэтэр, мунньахтыыр, дьыалаларын-куолуларын быһаарсар дьиэлэрэ.

Синедрион (евр. санхедрин, грек. сүнедрион) – еврей норуотун Рим саба баттыыр былааһыттан харыстыыр соруктаах, итэҕэл, быраап, суут дьыалатын быһаарар үрдүкү дьаһал тэрилтэтэ. Синедрион 71 чилиэннээҕэ (аҕабыыттар, аҕа баһылыктар, сокуонньуттар, фарисейдар, саддукейдар). Салайааччылара архиерей этэ.

Скиния, Туоһулааһын Скинията (грек.) – еврейдэр Синай кураайы куйаарын устун көһө сылдьар кэмнэригэр Таҥараҕа үҥэргэ анаан оҥостуммут баай-талым көстүүлээх сүүнэ улахан балааккалара (устата 14 м, туората 4 м, үрдүгэ 5 м). Иһигэр кэс тыл хоппото ууруллара.

Смоковница – Палестинаҕа дэлэйдик үүнэр кэтит сэбирдэхтээх минньигэс отонноох мас.

Сокуон (Моисей Сокуона, грек. номос, нууч. закон) – Таҥара Синай хайатын үрдүгэр Моисейга биэрбит сокуоннара (Уон Кэриэһэ) уонна киһи олоҕун бары өрүттэригэр сыһыаннаах ыйыылара-кэрдиилэрэ. Кинини кытта сөбүлэһии түһэрсибит Израиль норуота бу кэриэстэри халбаҥнаабакка тутуһуохтааҕа. Еврейдэр атын омуктары «Сокуона суохтар» диэн ааттыыллара. Библия маҥнайгы биэс кинигэтэ эмиэ «Сокуон» диэн ааттанар. Бу кинигэлэргэ Таҥара норуокка Моисейынан бэрдэрбит кэриэстэрэ, ыйыылара-кэрдиилэрэ киирбиттэр. Еврей Библиятын кинигэлэрин барыларын түмэн «Сокуон уонна Пророктар» диэн ааттыыллара.

Сокуонньуттар (грек. грамматэус, нууч. книжник, законник) – Суруйуулары, чуолаан Моисей Сокуонун, дириҥник ырытан чинчийэр үөрэхтээх дьон; үксүлэрэ фарисейдар этилэр.

Субуота (евр. шаббат, грек. саббатон) – сынньалаҥ. Еврей халандаарыгар нэдиэлэ сэттис күнэ. Бу Таҥараҕа анаммыт ытык күҥҥэ ханнык да үлэ көҥүллэммэт. Субуота сынньалаҥа бээтинсэ киэһэ күн киирбитин кэннэ, маҥнайгы үс сулус таҕыстаҕына, саҕаланара.

Таҥара Дьиэтэ (грек. хиэрос, наон, нууч. храм) – иудейдар Таҥараҕа сүгүрүйэр, сулууспалыыр, сиэртибэ биэрэр Храмнара, кинилэр норуот быһыытынан сомоҕолоһууларын бэлиэтэ. Таҥара Дьиэтэ Иерусалимҥа эрэ баара. Кини Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоһугар архиерей эрэ сылга биирдэ киирэн, бэйэтин уонна Израиль дьонун буруйун-аньыытын иһин сиэртибэ биэрэрэ. Айыы Тойон Иисус Христос өтө көрөн эппитин курдук, б. э. бастакы үйэтин 70 сылыгар римляннар Таҥара Дьиэтин төрдүттэн урусхаллаабыттар.

Таҥара Дьиэтин Ырааһырдыы бырааһынньыга (евр. Ханука) – Сирия баһылыга IV Антиох Епифан Таҥара Дьиэтин үс сыл устата тэпсибитин-киртиппитин кэннэ, б. э. иннинээҕи 164 с. хат ырааһырдан, сибэтии гынан, Таҥараҕа анаабыттарын бэлиэтиир иудей бырааһынньыга.

Фарисейдар (евр. перушим) – былыргы Иудея олоҕор улахан сабыдыаллаах религиознай бөлөх. Кинилэр Моисей Сокуонун, сиэри-туому, үгэстэри эҥкилэ суох тутуһарга дьулуһаллара, норуоттан эмиэ ону ирдииллэрэ, Аанньаллар, абааһылар баалларын, өлбүттэр кэнэҕэс тиллиэхтээхтэрин итэҕэйэллэрэ.

Хоруоп – Палестинаҕа өлбүт дьону хайа куоҥхалайдарыгар эбэтэр очуос таастарга хаһыллан оҥоһуллубут улахан хаспахтарга – склептэргэ харайаллара. Бокуонньугу үчүгэй сыттаах арыынан оҕунуохтаан баран, таҥаска суулууллара уонна истиэнэни кыйа турар таас ыскаамыйаҕа уураллара. Киһи төҥкөйөн эрэ баран киирэр намыһах ааннарын, кыыл, көтөр буулаабатын диэн, улахан сымара таастарынан бүөлэтэллэрэ. Ардыгар хаспах таһыгар кыракый сад үүннэрэллэрэ.

Эргэ Кэс Тыл (грек. Палайа Диатэкэ, нууч. Ветхий Завет) – Таҥара Израиль норуотун кытта Синай хайатыгар оҥорсубут сөбүлэһиитэ. Бу сөбүлэһии быһыытынан Таҥара дьону кытта ураты сыһыаҥҥа киирэр, кинилэри өрүүтүн араҥаччылыах буолар, оттон дьон Кини этэр кэс тылын толоруохтаахтар.

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

1. Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

2. Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

3. Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

4. Былыргы Илин Дойдулар

5. Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

6. Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

7. Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

8. Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

9. Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

Былыргы Илин Дойдулар

Былыргы Илин Дойдулар

Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

1. Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

2. Иерусалим Уонна Елеон Хайата

3. Синай Хайата

4. Туустаах

5. Фавор Хайата

6. Назарет

7. Вифлеем

8. Нордан

9. Капернаум

10. Галилея Каната

11. Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

12. Геннисарет Куөлэ

13. Вифания

14. Рим Колизейа

Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

Иерусалим Уонна Елеон Хайата

Иерусалим Уонна Елеон Хайата

Синай Хайата

Синай Хайата

Туустаах

Туустаах

Фавор Хайата

Фавор Хайата

Назарет

Назарет

Вифлеем

Вифлеем

Нордан

Нордан

Капернаум

Капернаум

Галилея Каната

Галилея Каната

Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

Геннисарет Куөлэ

Геннисарет Куөлэ

Вифания

Вифания

Рим Колизейа

Рим Колизейа

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

Мф 1:23 Ис 7:14; 8:8. 2:6 Мих 5:2. 2:15 Ос 11:1. 2:18 Иер 31:15. 3:3 Ис 40:3. 4:4 Втор 8:3. 4:6 Пс 90:11-12. 4:7 Втор 6:16. 4:10 Втор 6:13. 4:16 Ис 9:1-2. 5:21 Исх 20:13. 5:27 Исх 20:14. 5:31 Втор 24:1. 5:33 Лев 19:12; Числ 30:3. 5:38 Исх 21:24; Лев 24:19-20. 5:43 Лев 19:18. 8:17 Ис 53:4. 9:13 Ос 6:6. 10:36 Мих 7:6. 11:10 Мал 3:1. 11:14 Мал 4:5-6. 12:7 Ос 6:6. 12:21 Ис 42:1-4. 12:40 Иона 2:1. 13:15 Ис 6:9-10. 13:35 Пс 77:2. 15:4 Исх 20:12; 21:17. 15:9 Ис 29:13. 18:16 Втор 19:15. 19:4 Быт 1:27; 5:2. 19:5 Быт 2:24. 19:19 Исх 20:12-16; Лев 19:18. 21:5 Ис 62:11; Зах 9:9. 21:9 Пс 117:26. 21:13 Ис 56:7. 21:16 Пс 8:3. 21:42 Пс 117:22-23. 22:24 Втор 25:5. 22:32 Исх 3:6. 22:37 Втор 6:5. 22:39 Лев 19:18. 22:44 Пс 109:1. 23:39 Пс 117:26. 24:15 Дан 12:11. 24:29 Ис 13:9-10; 34:4. 24:30 Дан 7:13. 26:15 Зах 11:12. 26:31 Зах 13:7. 26:64 Пс 109:1; Дан 7:13. 27:10 Зах 11:12-13; Иер 19:1-13; 32:6-9. 27:34 Пс 68:22. 27:46 Пс 21:2.

Мк 1:3 Мал 3:1; Ис 40:3. 4:12 Ис 6:9-10. 7:7 Ис 29:13. 7:10 Исх 20:12; 21-17. 10:4 Втор 24:1. 10:6 Быт 1:27; 5:2. 10:8 Быт 1:27; 2:24. 10:19 Исх 20:12-16; Втор 5:16-20. 11:10 Пс 117:25-26. 11:17 Ис 56:7. 12:11 Пс 117:22-23. 12:19 Втор 25:5. 12:26 Исх 3:6. 12:30 Втор 6:5. 12:31 Лев 19:18. 12:36 Пс 109:1. 13:25 Ис 13:10; 34:4. 13:26 Дан 7:13. 14:27 Зах 13:7. 14:62 Пс 109:1; Дан 7:13. 15:34 Пс 21:2.

Лк 2:23 Исх 13:2. 2:24 Лев 12:8. 3:6 Ис 40:3-5. 4:4 Втор 8:3. 4:8 Втор 6:13. 4:11 Пс 90:11-12. 4:19 Ис 61:1-2. 6:4 1 Цар 21:2-7. 7:27 Мал 3:1. 8:10 Ис 6:9-10. 10:27 Втор 6:5; Лев 19:18. 13:35 Пс 117:26. 18:20 Исх 20:12-16. 19:38 Пс 117:26. 19:46 Ис 56:7. 20:17 Пс 117:22. 20:37 Исх 3:6. 20:43 Пс 109:1. 21:27 Дан 7:13. 22:37 Ис 53:12. 22:69 Пс 109:1. 23:30 Ос 10:8. 23:46 Пс 30:6.

Ин 2:17 Пс 68:10. 6:31 Пс 77:24; 104:40. 6:45 Ис 54:13. 7:38 Притч 18:4; Ис 12:3; 58:11; Иез 47:1; Зах 14:8. 10:34 Пс 81:6. 12:13 Пс 117:25-26. 15:25 Пс 34:19; 68:5. 19:24 Пс 21:19. 19:36 Исх 12:46. 19:37 Зах 12:10.

Апос 1:20 Пс 68:26. 1:20 Пс 108:8. 2:21 Иоиль 2:28-32. 2:30 Пс 131:11. 2:31 Пс 15:10. 2:35 Пс 109:1. 4:11 Пс 117:22. 4:26 Пс 2:1-2. 7:5 Быт 17:8. 7:7 Быт 15:13-14; Исх 3:12. 7:18 Исх 1:8. 7:28 Исх 2:13-14. 7:30 Исх 3:2. 7:32 Исх 3:6. 7:34 Исх 3:5-10. 7:40 Исх 32:4, 23. 7:43 Ам 5:25-27. 7:50 Ис 66:1-2. 8:33 Ис 53:7-8. 13:22 Пс 88:21; 1 Цар 13:14. 13:34 Ис 55:3. 13:35 Пс 15:10. 13:41 Авв 1:5. 13:47 Ис 49:6. 15:17 Ам 9:11-12. 23:5 Исх 22:28. 28:27 Ис 6:9-10.

Иак 2:8 Лев 19:18. 2:11 Исх 20:13-14; Втор 5:17-18. 2:23 Быт 15:6. 4:6 Притч 3:34.

1 Петр 1:16 Лев 11:44; 19:2. 1:25 Ис 40:6-8. 2:6 Ис 28:16. 2:7 Пс 117:22. 2:8 Ис 8:14. 2:9 Исх 19:6; Ис 43:20-21. 2:22 Ис 53:9. 3:10 Пс 33:13-17. 4:8 Притч 10:12. 4:18 Притч 11:31. 5:5 Притч 3:34.

2 Петр 2:22 Притч 26:11.

Рим 2:24 Ис 52:5; Иез 36:20. 3:12 Пс 13:1-3. 3:13 Пс 5:10; Пс 139:4. 3:14 Пс 9:28. 3:15 Притч 1:16. 3:17 Ис 59:7-8. 3:18 Пс 35:2. 4:3 Быт 15:6. 4:8 Быт 15:5. 4:17 Быт 17:5. 4:18 Быт 15:5. 7:7 Исх 20:17. 8:36 Пс 43:22. 9:7 Быт 21:12. 9:9 Быт 18:10, 14. 9:12 Быт 25:23. 9:13 Мал 1:2-3. 9:15 Исх 33:19. 9:17 Исх 9:16. 9:20 Ис 29:16; 45:9. 9:25 Ос 2:23. 9:26 Ос 1:10. 9:28 Ис 10:22-23. 9:29 Ис 1:9. 9:33 Ис 8:14; 28:16. 10:5 Лев 18:5. 10:7 Втор 30:12-13. 10:8 Втор 30:14. 10:11 Ис 28:16. 10:13 Иоиль 2:32. 10:15 Ис 52:7. 10:16 Ис 53:1. 10:18 Пс 18:5. 10:19 Втор 32:21. 10:20 Ис 65:1. 10:21 Ис 65:2. 11:3 3 Цар 19:18. 11:4 3 Цар 19:18. 11:8 Ис 29:10; Втор 29:4. 11:10 Пс 68:23-24. 11:27 Ис 59:20-21; 27:9. 11:34 Ис 40:13; Иер 23:18. 11:35 Иов 41:3. 12:9 Втор 32:35. 12:20 Притч 25:21-22. 13:9 Исх 20:13-17; Лев 19:18. 14:11 Ис 49:18; 45:23. 15:3 Пс 68:9. 15:9 Пс 17:50. 15:10 Втор 32:43. 15:11 Пс 116:1. 15:12 Ис 11:10. 15:21 Ис 52:15.

1 Кор 1:19 Ис 29:14. 1:31 Иер 9:24. 2:16 Ис 40:13. 3:19 Иов 5:13. 3:20 Пс 93:11. 10:7 Исх 32:6. 10:26 Пс 23:1. 14:21 Ис 28:11-12. 15:27 Пс 8:7. 15:32 Ис 22:13. 15:54 Ис 25:8 15:55 Ос 13:14.

2 Кор 4:13 Пс 115:1. 6:2 Ис 49:8. 6:16 Лев 26:11-12. 6:17 Ис 52:11. 9:9 Пс 111:9. 10:17 Иер 9:23-24. 13:1 Втор 19:15.

Гал 3:6 Быт 15:6. 3:10 Втор 27:26. 3:11 Авв 2:4. 3:12 Лев 18:5. 3:13 Втор 21:23. 3:16 Быт 13:15; 24:7. 4:27 Ис 54:1. 4:30 Быт 21:10.

Еф 4:8 Пс 67:19. 4:25 Зах 8:16. 4:26 Пс 4:5. 5:31 Быт 2:24. 6:3 Исх 20:12.

1 Тим 5:18 Втор 25:4.

2 Тим 2:19 Числ 16:5, 26; Наум 1:7.

Евр 1:5 Пс 2:7; 2 Цар 7:14; 1 Пар 17:13. 1:6 Пс 96:7. 1:7 Пс 103:4. 1:9 Пс 44:7-8. 1:12 Пс 101:26-28. 1:13 Пс 109:1. 2:8 Пс 8:5-7. 2:12 Пс 21:23. 2:13 Пс 15:1; Ис 8:18. 3:11, 15 Пс 94:7-11. 4:3, 5 Пс 94:11. 4:4 Быт 2:2. 5:5 Пс 2:7. 5:6 Пс 109:4. 6:14 Быт 22:17. 7:2 Быт 14:17-20. 7:17, 21 Пс 109:4. 8:5 Исх 25:40. 8:12 Иер 31:31-34. 10:7-9 Пс 39:7-9. 10:17 Иер 31:33-34. 10:30 Втор 32:35-36; Пс 134:14. 10:38 Ис 26:20; Авв 2:3-4. 11:5 Быт 5:24. 11:21 Быт 47:31. 12:6 Притч 3:11-12. 12:20 Исх 19:13. 12:21 Втор 9:19. 12:26 Агг 2:6. 13:5 Втор 31:6. 13:6 Пс 117:6-7.

Арыл 2:27-28 Пс 2:8-9.

Table of Contents

Саҥа Кэс Тыл: Апостоллар

Саҥа Кэс Тыл

- Аан тыл

- Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

- Апостоллар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

- Авва
- Авраам
- Аҕа баһылыктар
- Аҕабыыт
- Аллилуйя
- Аминь
- Апостол
- Араҥ ыарыы
- Архиерей
- Асия
- Бараан Оҕото
- Биэс уонус күн бырааһынньыга
- Быһыы, быһыллыы
- Быыһааччы
- Вавилон
- Веельзевул
- Галилея муората
- Геенна
- Голгофа
- Давид
- Давид Уола
- Динарий
- Евангелие
- Илгэлээх үтүө
- Исайя
- Киһи Уола
- Кириэскэ тиирии
- Кураайы куйаар
- Кэс тыл хоппото
- Левиттэр
- Легион
- Маанна
- Моисей
- Осанна
- Отуу бырааһынньыга
- Паасха
- Понтий Пилат
- Пророк
- Равви, Раввуни
- Саддукейдар
- Самария олохтоохторо
- Саҥа Кэс Тыл
- Сибэтиэйдэр
- Синагога
- Синедрион
- Скиния, Туоһулааһын Скинията
- Смоковница
- Сокуон
- Сокуонньуттар
- Субуота
- Таҥара Дьиэтэ
- Таҥара Дьиэтин Ырааһырдыы бырааһынньыга
- Фарисейдар
- Хоруоп
- Эргэ Кэс Тыл

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

- Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

- Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

- Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

- Былыргы Илин Дойдулар
- Иисус Христос кэминээҕи Рим империята
- Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана
- Павел Апостол миссионердыыр иккис айана
- Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

- Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

- Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир
- Иерусалим Уонна Елеон Хайата
- Синай Хайата
- Туустаах
- Фавор Хайата
- Назарет
- Вифлеем
- Нордан
- Капернаум
- Галилея Каната
- Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол
- Геннисарет Куөлэ
- Вифания
- Рим Колизейа

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА